Tıbbi Biyoloji ve Genetik #04 | Genden RNA'ya: Gen Yapısı ve Transkripsiyon

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Yaklaşık 20 bin genimiz var ama hücrelerimiz yüz binlerce farklı protein yapıyor. Bir gen nerede başlar, nerede biter ve nasıl okunur? Bu derste genin yapısını, transkripsiyonu ve RNA'nın işlenmesini adım adım görüyoruz. Bu derste: - Santral dogma: DNA → RNA → protein; RNA'nın DNA'dan üç farkı - Gen sayısı, kodlamayan RNA genleri; 11. kromozomda 135 milyon ÷ 1300 ≈ 100 kb / gen - Bir genin yapısı: promotör, 5′ ve 3′ çevrilmeyen bölgeler, ekzonlar, intronlar - Beta-globin hesabı: 146 × 3 + 3 = 441; 441 + 180 + 950 = 1571 ≈ 1.6 kb; ≈ %28 kodlayan - Gen aileleri, psödogenler ve mikroRNA'lar - Transkripsiyon: RNA polimeraz II, kalıp ve kodlayan iplik (ATGGCT → TACCGA → AUGGCU) - Promotör, TATA ve CAAT kutuları, transkripsiyon faktörleri, güçlendiriciler - Şapka, poli-A kuyruğu ve kırpılma (GU…AG); beta-talasemi örnekleri - Alternatif kırpılma: 20 bin gen × 2–3 = 40–60 bin transkript Bölümler: 0:00 Geçen Ders ve Bugün 0:18 Bir Bakış: Transkripsiyon 0:56 Santral Dogma 1:46 Kaç Gen Var? 2:49 Bir Genin Yapısı 3:45 Hesap: Beta-globin Geni 4:55 Gen Aileleri ve Psödogenler 5:50 Kodlamayan RNA'lar 6:48 Transkripsiyon: Kalıp ve Kodlayan İplik 7:51 Promotör ve Düzenleyici Diziler 8:58 Şapka ve Poli-A Kuyruğu 9:48 Kırpılma (Splicing) 10:39 Alternatif Kırpılma 11:26 Üç Yanılgı 12:03 Özet 12:45 Sıradaki Ders Sıradaki ders: RNA'dan proteine — genetik kod ve translasyon. Kaynak kitap: R. L. Nussbaum, R. R. McInnes, H. F. Willard, Thompson & Thompson Genetics in Medicine, 8. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 3. Kitabın Türkçe çevirisi yok; Türkçe terimler Guyton Tıbbi Fizyoloji ve Lippincott Biyokimya Türkçe baskılarından. Tanımlar ve sayısal değerler kitaptan alındı; 3D sahne, şekiller ve hesap örnekleri özgündür. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Tıbbi Biyoloji ve Genetik serisinin 4. dersi.