Fizyoloji #36 | Kan Hacmi ve Hücre Dışı Sıvı Hacminin Böbrekle Kontrolü

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sağlıklı bir erişkinde glomerüler süzme hızı günde 180 litre, tübüllerde geri alınan sıvı 178,5 litre. Süzme hızı yüzde 5 artsa ve geri alım hiç değişmese günlük idrar ne olur: yaklaşık 10,5 litreye mi çıkar, yalnız yüzde 5 artarak 1,6 litre mi olur, yoksa hiç değişmez mi? Cevabı tek bir dosyayı sayfa sayfa çözerek buluyoruz: atılım = süzme − geri alım, glomerülotübüler denge ve makula densa, basınç natriürezi eğrisi, böbrek–vücut sıvısı geri bildirim döngüsü, denge noktası ve biriken sıvının kan ile doku aralığı arasında paylaşılması. Ardından sempatik sinir sistemi, anjiyotensin II, aldosteron, ADH ve atriyal natriüretik peptidin bu düzene katkısı; kalp yetmezliği ve nefrotik sendrom örnekleri; en sonda da hormon fazlasının hacmi sürekli büyüttüğü tuzağı. Tıp, hemşirelik, ebelik ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - Hücre dışı sıvı hacmini su ve tuzun alımı ile atılımı arasındaki denge belirler; kararlı durumda sodyum atılımı alıma eşittir, yeni denge birkaç günde kurulur - Dosya 1: 180 − 178,5 = 1,5 L; 180 × 0,05 = 9, 180 + 9 = 189; 189 − 178,5 = 10,5; 10,5 − 1,5 = 9; 10,5 ÷ 1,5 = 7 kat (kancanın cevabı A); glomerülotübüler denge ve makula densa bu kaymayı küçültür - Basınç natriürezi ve diürezi (Şekil 30-13): 100 + 30 = 130 mmHg'de atılım 150 × 2 = 300, 100 + 50 = 150 mmHg'de 150 × 3 = 450 mEq/gün; ani etki sinir ve hormondan bağımsız, kronikte renin baskılanmasıyla eğri dikleşir - Böbrek–vücut sıvısı geri bildirim döngüsü (Şekil 30-14): sekiz adım, üç "küçük değişim → büyük değişim" kazancı ve ters yön - Denge noktası (Şekil 30-17): tuz alımı 300 ÷ 30 = 10 kat artınca basınç normalde yalnız birkaç mmHg artar; anjiyotensin II baskılanamazsa 100 + 50 = 150 mmHg; anjiyotensin dönüştürücü enzim önleyicisi eğriyi sola kaydırır; kan hacmi geniş alım aralığında sabit (Şekil 30-15) - Dosya 4, dağılım (Şekil 30-16): biriken 1 L'nin 0,2–0,3 L'si kanda, 0,7 L'si doku aralığında; eşik 14 × 0,3 = 4,2 ve 14 × 0,5 = 7 L, yani 18,2–21 L; doku basıncı negatiften pozitife geçer, doku aralığı 10–30 L'lik taşma deposu olur - Sempatik sinir sistemi (düşük basınç reseptörleri, üç yol, baroreseptörler) ve anjiyotensin II (basınç natriürezinin yükselticisi, renin tümörü) - Aldosteron ve kaçış: 1–3 günde hacim %10–15 artar, 14 × 0,1 = 1,4 ve 14 × 0,15 = 2,1 L; Addison hastalığı - ADH: 14 × 0,05 = 0,7 L; uygunsuz ADH'de sodyum derişimi düşer; supraoptik çekirdek yıkımında idrar 1,5 × 5 = 7,5 ile 1,5 × 10 = 15 L; atriyal natriüretik peptidin etkisi küçük ve 24 saat içinde dengelenir - Tuz alımına bütünleşik yanıt: onda birden on katına kadar alımda dört düzenek birlikte çalışır - Varyant 1, kalp yetmezliği: kan hacmi 5 × 0,15 = 0,75 ile 5 × 0,2 = 1 L artar, hücre dışı sıvı 14 × 2 = 28, 14 + 28 = 42 L, yani üç katına çıkar; gebelik ve varisler - Varyant 2, nefrotik sendrom: plazma proteini 70 ÷ 3 ≈ 23,3 g/L'nin altına düşer; 70 × 3 = 210 g, 50 ÷ 210 ≈ 0,24 (günde yaklaşık dörtte biri); kısır döngü; siroz ve asit - Tuzak: hormon fazlası hacmi sürekli büyütmez; B şıkkının yolu 1,5 × 0,05 = 0,075, 1,5 + 0,075 = 1,575 L; 180 ÷ 1,5 = 120; ödem kan hacmi fazlası demek değildir Bölümler: 0:00 Süzme %5 artarsa idrar ne olur? 0:42 Kaynak: hacim, tuz ve su dengesi 1:27 Dosya 1: atılım = süzme − geri alım 2:53 Model: basınç natriürezi 4:08 Böbrek–vücut sıvısı geri bildirim döngüsü 5:13 Dosya 3: denge noktası ve anjiyotensin II 6:39 Dosya 4: sıvının kan ve doku aralığına dağılımı 8:08 Sempatik sinir sistemi ve anjiyotensin II 9:08 Aldosteron ve kaçış 10:18 ADH ve atriyal natriüretik peptit 11:48 Tuz alımına bütünleşik yanıt 12:41 Varyant 1: kalp yetmezliği 14:01 Varyant 2: nefrotik sendrom ve siroz 15:23 Tuzak: hormon fazlası hacmi sürekli büyütmez 16:28 Özet 16:56 Kural Önceki ders: Fizyoloji #35 | Potasyum, Kalsiyum, Fosfat ve Magnezyumun Böbrekte Düzenlenmesi. Sonraki ders: Fizyoloji #37 | Asit-Baz Düzenlenmesi: Tamponlar, Solunum ve Böbrek. Kaynak kitap: John E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 30 ikinci parça, basılı s. 398–407 (PDF s. 386–395): kan hacmi ve hücre dışı sıvı hacminin denetiminde böbrek mekanizmalarının birlikte çalışması. Türkçe terimler: Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji, 13. baskı. Tanımlar, kitap grafikleri ve sayısal değerler kitaptan alındı; şekiller ve çözümlü dosya özgündür, dosyadaki sayılar öğretim için seçilmiştir. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda tanı, tedavi, ilaç ya da beslenme önerisi yoktur; hastalık ve ilaç adları yalnız fizyolojik mekanizmayı tanıtmak için geçer, örnekteki sayılar öğretim için hazırlanmıştır. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Fizyoloji serisinin 36. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.