Temel Pratik Elektronik #09 | Potansiyometre ve Reosta: Ayarlı Gerilim ve Ayarlı Akım

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Ayarlı direncin iki kullanımı: potansiyometre ile ayarlı gerilim, reosta ile ayarlı akım. Temel Pratik Elektronik serisinin dokuzuncu dersinde potansiyometrenin içini açıyor, iki parçanın toplamının neden hep anma değerine eşit olduğunu ölçüyor, onu gerilim bölücü olarak kullanıyor ve yük takınca ayarın neden doğrusallığını kaybettiğini hesaplıyoruz. Ardından reostayla akımı ayarlıyor, akımın düğme konumuyla neden orantılı olmadığını ve koruma direncinin neden şart olduğunu görüyoruz. Düğmeyi çevirip multimetrenin okumasını izlediğimiz sahne 3D animasyon. Bu derste: - Potansiyometre: üç uç, dairesel direnç şeridi ve sürgü; uç-sürgü + sürgü-uç = 10 kΩ (tezgâhta 9.84 kΩ) - Gerilim bölücü: 12 V'ta yüksüz çıkış 0, 3, 6, 9 ve 12 V; konumla doğru orantılı - Yük takınca: ortada 5 kΩ ‖ 10 kΩ = 3.33 kΩ; çıkış 12 × 3.33 / 8.33 = 4.8 V - Yük karşılaştırması: 100 kΩ → 5.85 V, 10 kΩ → 4.8 V, 2 kΩ → 2.67 V; kural: yük en az 10 kat - Doğrusal ve logaritmik potansiyometre; ses ayarında logaritmik - Reosta: iki uçlu ayarlı direnç; 2 kΩ yükle 6 mA'den 1 mA'e - Akım konumla orantılı değil: ortada 12 / 7 = 1.71 mA (3.5 değil); 2.67 ve 1.26 mA - Güvenlik: 1 kΩ koruma direnciyle en çok 4 mA; boştaki uç sürgüye bağlanır - Üç tuzak: sürgüyü dış uç sanmak, yük takılıyken yüksüz formül, reosta akımını konumla orantılı sanmak Bölümler: 0:00 Geçen Ders ve Bugün 0:19 Düğmeyi Çevirince (3D) 0:48 Potansiyometrenin İçi 1:09 Ohmmetreyle: İki Parça, Tek Toplam 1:40 Gerilim Bölücü Olarak 2:04 Yük Takınca 2:35 Yük Ne Kadar Küçük? 2:59 Doğrusal ve Logaritmik 3:20 Reosta: Ayarlı Akım 3:45 Akım Konumla Orantılı mı? 4:14 Güvenlik: Koruma Direnci 4:42 Üç Tuzak 5:09 Özet ve Sıradaki Ders Sıradaki derste süperpozisyon ilkesiyle birden çok kaynaklı devreleri çözeceğiz. Kaynak kitap: James M. Fiore, Laboratory Manual for DC Electrical Circuit Analysis (açık lisans, CC BY-NC-SA 3.0) — Deney 9 (konu sırası ve kavramlar). Örnekler, 3D sahneler ve sayılar özgündür. Elektrik-Elektronik, Bilgisayar, Mekatronik ve Kontrol Mühendisliği öğrencileri ile meslek yüksekokulu elektronik öğrencileri için Temel Pratik Elektronik serisinin dokuzuncu dersi.