Deprem Mühendisliği #24 | Çok Bileşenli Yer Hareketi: Yüzde 30 Kuralı ve Eş Zamanlı Tepki

Modal Analiz ve Tepki Spektrumu Analizi

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Açılıştaki 3D animasyonda tek katlı bir bina önce yalnız X, sonra yalnız Y doğrultusunda, en sonunda iki bileşenle birlikte sallanıyor; çatının plandaki izi tek doğrudan bir yumağa dönüşüyor ve iki tepenin köşesine hiç uğramıyor. Peki köşe kolonu hangi eksenel kuvvet ve momentle boyutlanmalı? İki tepeyi aynı anda almak gerekmez: eksenel kuvvet 1000 kilonewton olduğunda moment 300 değil, 240 kilonewton metredir. Yönetmeliğin yüzde 30 kuralı bu kolonda güvenli tarafta kalır; iki doğrultu eşit katkı verirse yüzde 8 eksik kalır. Bu derste iki yatay deprem bileşeninin birleştirilmesini, kritik doğrultuyu ve eş zamanlı tepki zarfını öğreniyoruz. Bu derste: - İki yatay bileşen ve asal eksenler: bileşen şiddet oranı γ, geliş açısı θ; tepeler aynı anda oluşmaz, iki doğrultunun tepesini doğrudan toplamak fazla güvenli tarafta kalır. - Birleştirme kuralları: karelerin toplamının karekökü (SRSS), yüzde 30 ve yüzde 40 kuralları; kitabın gözlemi: yüzde 40 SRSS'den tutucu, yüzde 30 bazen altında kalır. - TBDY 2018 4.4.2: E_d(H) = E_d(X) ± 0.3 E_d(Y) ve 0.3 E_d(X) ± E_d(Y); işaret birleşimlerinin hepsi denetlenir. - Tepki yörüngesi ve etkileşim diyagramı: aynı kayıtta N–M yörüngesi tepelerin dikdörtgenine değil, çapraz terimle eğik bir elipse sığar; düşey yük zarfı kaydırır. - Özgün örnek: köşe kolonu, X depremi N 600 kN, Y depremi N 800 kN ve M 300 kN·m. SRSS ile N 1000 kN (tek doğrultu 800, doğrudan toplam 1400); yüzde 30 ile 980, yüzde 40 ile 1040 kN. - Kritik doğrultu: γ = 0.75 için θ = 0'da 849, θ = 90°'de 918 kN; γ = 1 almak yüzde 9 güvenli tarafta. - Eş zamanlı değerler: çapraz terim 240 000; N tepesinde M 240 kN·m, M tepesinde N 800 kN; sağlama ρ = 0.8 ile 0.8 × 300 = 240 ve 0.8 × 1000 = 800. Dikdörtgen köşesi momenti yüzde 25 fazla gösterir. - Yönetmelik noktaları: yüzde 30 noktası (980, 300) ve işaret birleşimleri ağırlık kareleri 1.09 ile zarfın biraz dışında, yani güvenli tarafta. Düşey yükle tasarım noktaları (2500, 290) ve (2300, 350). - Varyant: kare planlı binada iki doğrultu eşit, N 700 kN. SRSS 990, yüzde 30 kuralı 910 kN, yani yüzde 8 eksik; yüzde 40 kuralı 980 kN. Sağlama: 700 × √2 ≈ 990. - Üç tuzak: iki doğrultunun tepesini doğrudan toplamak, N ve M tepelerini aynı anda almak, yüzde 30 kuralını her durumda güvenli sanmak. Bölümler: 0:00 Bir Bakış: Çatının Plandaki İzi 0:37 Kitap ve Kapsam 1:00 Bileşenler ve Asal Eksenler 1:27 Birleştirme Kuralları 1:52 TBDY Doğrultu Birleştirmesi 2:19 Tepki Yörüngesi ve Etkileşim Diyagramı 2:42 Dikdörtgen, İzdüşüm ve Elips 3:08 Üç Tuzak 3:26 Örnek: Köşe Kolonu 3:43 SRSS 4:11 Yüzde 30 Kuralı 4:38 Yüzde 40 Kuralı 5:04 Kritik Doğrultu 5:50 Moment ve Çapraz Terim 6:17 Eş Zamanlı Değerler 6:50 Dikdörtgen Kıyası 7:14 Ağırlık Çemberi ve Yüzde 30 Noktası 7:53 İşaret Birleşimleri 8:27 Düşey Yük ve Tasarım Noktaları 9:03 Kıyas ve En Sık Hata 9:22 Varyant: Eşit Katkı 9:42 Yüzde 30 ve 40, Sağlama 10:17 Özet 10:46 Akılda Kalan Kural Bir sonraki derste doğrusal elastik binaların deprem tepkisinde periyodun ve kiriş kolon rijitlik oranının etkisini görüyoruz. Kaynak kitap: A. K. Chopra, Dynamics of Structures: Theory and Applications to Earthquake Engineering, 5. baskı SI (Pearson, 2020), Bölüm 13.10 ve 13.12; Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018, 4.4.2 (doğrultu birleştirmesi). Konu sırası, tanımlar ve bağıntılar kaynaklardan alındı; 3D sahne, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Deprem Mühendisliği serisinin yirmi dördüncü dersi. Ön koşul: önceki dersler (tepki spektrumu analizi ve simetrik olmayan planlı binalar).

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.