Çelik Yapılar #15 | Önçekmeli Bulonlar ve Sürtünme Etkili Birleşim

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sınavda şöyle bir soru geliyor: 200 × 16 mm'lik S275 lama, iki ek levhayla ekleniyor. Sabit yük 200, hareketli yük 250 kN. Kayma istenmiyor: 10.9 sınıfı M20 bulon, yüzey B sınıfı. Kaç bulon gerekir? Bu derste yüksek dayanımlı bulonların önçekmesini, sürtünme etkili ve ezilme etkili birleşimi, ÇYTHYE ile kitap arasındaki farkı görüyor, bu sınav sorusunu bütün şıklarıyla, hiçbir işlemi atlamadan çözüyoruz. Bu derste: - Kitap yığını sezgisi: yandan itilen kitaplar kayar; üstten sıkıca bastırılınca yığın tek parça taşınır. Önçekmeli bulon o bastıran eldir: levhaları sıkıştırır, yükü sürtünme taşır. - Önçekme çekme dayanımının yüzde 70'i: M20 10.9 için Tb = 172 kN. Bir bulonun sürtünme dayanımı φRn = 1.0 · μ · Du · hf · Tb · ns. ÇYTHYE'de Du = 1.0 ve yüzey sınıfları A 0.50, B 0.40, C 0.30, D 0.20; kitapta (AISC) A sınıfı 0.30 ve Du = 1.13: harfler aynı, anlamları farklı. Sürtünme etkili birleşimde kesme ve ezilme de ayrıca kontrol edilir. - Klasik yanlış: bulon sayısını kesme dayanımıyla bulmak; 4 bulon çıkar ama 4 bulonun sürtünme dayanımı 550.4 kN, yük 640 kN: birleşim kayar; gereken 6. - Soru 1: Pu = 640 kN; 0.40 · 172 · 2 = 137.6 kN / bulon; 640 / 137.6 ≈ 4.65 → her yanda 6 bulon. Kesme 212.1, ezilme 247.7, kenarda 179.6 kN; grup ≈ 1207.6 kN. Kayma serbest olsaydı 4 bulon yeterdi. - Soru 2 (kısa varyant): boyalı yüzey, C sınıfı μ = 0.30: 103.2 kN / bulon, 6.2 → 8 bulon. Kitabın AISC hesabıyla 116.6 kN. Bölümler: 0:00 Bugünün Sorusu: Bulonlu Levha Kayar mı? 0:44 Kitap Yığını Sezgisi 1:04 Önçekme, Sürtünme Dayanımı ve ÇYTHYE Farkı 1:56 Kapsam Haritası 2:07 Klasik Yanlış: Kesmeyle Saymak 2:22 Soru 1: Çift Kesmeli Lama Eki (a, b, c, d) 3:07 (a) Sürtünme Dayanımı, (b) Bulon Sayısı 4:01 (c) Kesme ve Ezilme, (d) Karşılaştırma 5:12 Soru 2 (Kısa Varyant): Boyalı Yüzey 6:05 Ne Yaptık? 6:24 Akılda Kalan Kural Bir sonraki derste çekmeli bulonları ve kaldıraç etkisini göreceğiz. Kaynak kitap: W. T. Segui, Steel Design, 6. baskı (Cengage, 2018), Bölüm 7.5–7.7; Türkiye uygulaması: ÇYTHYE 2016, 13.3.11 (sürtünme etkili birleşim; Du = 1.0, TS EN 1090-2 yüzey sınıfları), Tablo 13.6, 13.7 ve 13.3.13. Konu sırası, tanımlar ve bağıntılar kitaptan ve yönetmelikten alındı; animasyon, figürler, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Çelik Yapılar serisinin 15. dersi.