Makine Elemanları #11 | Miller I: Mil, Malzeme, Yerleşim ve Tork İletimi

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

İlk dersten beri redüktörün çıkış milinin hep tek bir kesitine baktık: dişlinin altına, omzun köşesine. Bugün milin tamamına bakıyoruz. Önce çıplak mil. Düz bir çubuk değil; çapı yer yer kademeleniyor. Kama yuvasına kama oturuyor. Dişli, omza dayanana kadar itiliyor. Ardından bir burç, iki rulman ve milin ucunda kaplin. Her kademenin bir görevi var. Bu derste: - Mil ve Aks: Mil, genellikle dairesel kesitli, dönen ve güç ya da hareket ileten bir elemandır. - Tork ve Çap: Torku hatırlayalım. İlk derste giriş milinin yaklaşık 49.4, çıkış milinin ise yaklaşık 1235 newton metre tork ilettiğini bulmuştuk. - Mil Malzemesi: Malzemeye gelince önemli bir nokta var: sehim dayanıma değil rijitliğe bağlıdır. Bütün çeliklerin elastisite modülü ise neredeyse aynıdır, yaklaşık 207 gigapaskal. - Çapın Etkisi: Bir örnek: çıkış milinin çapını yüzde 10 büyütelim, 45 milimetreden 49.5'e. Eğilmede atalet momenti çapın dördüncü kuvvetiyle artar: 1.1 üzeri 4, yaklaşık 1.46. - Mil Yerleşimi: Miller genellikle kademeli silindirlerdir; çaptaki her basamağa omuz denir. Omuz, dişliyi ya da rulmanı eksenel yönde konumlar ve eksenel yükü taşır. - Yataklar Arasında mı, Dışında mı?: Bunu sayıyla görelim. Çıkış milinde dişli kuvveti yaklaşık 8821 newton ve dişli, aralarında 200 milimetre olan iki yatağın tam ortasında. - Eksenel Konumlama: Elemanları eksenel yönde tutmanın başka yolları da var: oluğa takılan segman, iki eleman arasına giren burç, set vidalı bilezik ya da sıkı geçme. - Eksenel Yükü Tek Yatak Taşır: Eksenel yükü yalnız bir yatak taşımalıdır. Neden? Çıkış milinde yataklar arası 200 milimetre. - Torku Milden Dişliye Aktarmak: Torku milden dişliye aktarmak için de elemanlar gerekir: kama, kamalı mil, set vidası, pim, sıkı ya da sıcak geçme ve konik geçme. - Montaj ve Söküm: Montajı da baştan düşünmek gerekir. Sıkı geçmeli bir parça, milin uzun bir boyu boyunca itilmemelidir; dar toleranslı bölge kısa tutulur, gerekirse çapa bir kademe daha eklenir. Bölümler: 0:00 Miller I: Mil, Malzeme, Yerleşim ve Tork İletimi 0:32 Mil ve Aks 0:56 Tork ve Çap 1:25 Mil Malzemesi 1:52 Çapın Etkisi 2:14 Mil Yerleşimi 2:38 Yataklar Arasında mı, Dışında mı? 3:04 Eksenel Konumlama 3:18 Eksenel Yükü Tek Yatak Taşır 3:39 Torku Milden Dişliye Aktarmak 4:04 Montaj ve Söküm 4:19 Üç Tuzak 4:41 Özet ve Sıradaki Ders Sırada, gerilmeye göre mil çapının nasıl seçildiği var. Kaynak kitap: R. G. Budynas, J. K. Nisbett, Shigley's Mechanical Engineering Design, 10. baskı (konu sırası ve kavramlar). Örnekler özgündür. Makine mühendisliği öğrencileri için Makine Elemanları serisinin on birinci dersi.