Ergonomi #09 | Titreşim: Kareler Toplanır, Süre Karekökle Girer

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Taşlama makinesini günde 2 saat, kırıcı deliciyi 4 saat kullanan işçinin günlük titreşim maruziyeti 3.0 + 2.83 = 5.83 değil. Ergonomi serisinin dokuzuncu dersinde el–kol ve tüm vücut titreşiminde günlük maruziyet A(8)'i, Titreşim Yönetmeliği'ne göre kararı ve izin verilen süreyi bir sınav sorusuyla, her işlemi tek tek yaparak hesaplıyoruz. Bu derste: - Sezgi: titreşim hesap defteri — her alet a² × T yazar; kayıtlar toplanır, 8 saate bölünür, karekökü alınır. - Formül: A(8) = a × √(T / 8); birden çok alette kısmi maruziyetlerin kareleri toplanır (dik üçgenin hipotenüsü). - Klasik yanlışlar: süreyle doğrusal ölçeklemek (8 × 2/8 = 2 değil, 8 × √0.25 = 4) ve kısmi maruziyetleri düz toplamak. - Örnek 1 (sınav sorusu, a, b, c): taşlama √(36 × 0.25) = 3.0, kırıcı √(16 × 0.5) = 2.83 m/s²; A(8) = √17 = 4.12 m/s² → eylem değeri 2.5 aşıldı, sınır 5 aşılmadı; sınır için taşlama en çok 3 saat 47 dakika; eylemin altına inmek için çözüm süre değil, düşük titreşimli kırıcı. - Sağlama: 4.12, en büyük kısmi değer (3.0) ile düz toplam (5.83) arasında; geri hesap. - Örnek 2 (kısa varyant, tüm vücut): iş makinesi koltuğu x 0.5, y 0.4, z 1.0 m/s², 6 saat → yatay eksenlerde 1.4 katsayısı, A(8) = 0.87 m/s² (eylem 0.5 aşıldı, sınır 1.15'in altında); eylem altı için günde en çok 2 saat. - Kural: titreşimde kareler toplanır, süre karekökle girer. Bölümler: 0:00 Kapak 0:03 Şantiye: kırıcı delici ve iş makinesi 0:41 Sezgi: titreşim defteri, hipotenüs 1:30 Klasik yanlışlar 2:03 Örnek 1: soru, eşikler ve prosedür 2:48 (a) Kısmi maruziyetler: 3.0 ve 2.83 3:38 (b) A(8) = √17 = 4.12 m/s² ve karar 4:25 (c) Taşlamaya izin: 3 saat 47 dakika 5:18 Sağlama: aralık ve geri hesap 6:06 Örnek 2: iş makinesi, tüm vücut titreşimi 7:24 Ne yaptık? Yöntem geri sayımı 7:41 Kural ve sıradaki ders Sıradaki ders: Dökümhanede sıcak stresi: WBGT ve iş–dinlenme düzeni. Kaynak kitap: K. Kroemer Elbert, H. Kroemer, A. Kroemer Hoffman, Ergonomics: How to Design for Ease and Efficiency, 3. baskı (Academic Press, 2018), Bölüm 6.4. Konu sırası, rms ivme, el–kol ve tüm vücut ayrımı ve sürenin doz olarak girmesi kitaptan alındı; A(8) hesabı ve eşikler: Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (Resmî Gazete 28743, 22.08.2013), madde 5 ve Ek-1/Ek-2 (el–kol 2.5 / 5, tüm vücut 0.5 / 1.15 m/s²). 3D sahne, örnekler ve sayılar özgündür. Endüstri Mühendisliği öğrencileri için Ergonomi serisinin dokuzuncu dersi. Ön koşul: Ergonomi #08 (enerji toplamı); karekök.