Tıbbi Farmakoloji #03 | Biyoyararlanım ve İlk Geçiş Etkisi

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Verilen bir ilacın ne kadarı gerçekten dolaşıma ulaşır? Bu derste biyoyararlanımı tanımlıyor, molekül sayarak ve eğri altındaki alanla ölçüyor, onu düşüren etkenleri ve iki ilaç ürününün ne zaman eşdeğer sayıldığını çalışıyoruz. Bu derste: - Biyoyararlanım: ilacın sistemik dolaşıma ulaşma hızı ve miktarı; damar içi yol yüzde 100 ile kıyas ölçüsü - Molekül sayarak hesap: 100 molekülden 70'i değişmeden ulaşırsa 70 / 100 = 0.7 → yüzde 70 - Eğri altında kalan alan (EAA): plazma konsantrasyonu–zaman eğrisinin altı, emilen miktarı yansıtır - Alanlarla hesap: ağızdan EAA ÷ damar içi EAA (örnek 28 / 40 = 0.7 → yüzde 70); şart: verilen miktar eşit - İlk geçiş metabolizması: kapı toplardamarı → karaciğer (ve bağırsak duvarı), gümrük kapısı benzetmesi - Nitrogliserin: yüzde 90'dan fazlası ilk geçişte temizlenir; dil altı ve transdermal yollar karaciğeri atlar - Çözünürlük paradoksu, kimyasal kararsızlık (penisilin G, insülin) ve formülasyon - Biyoeşdeğerlik (benzer alan ve tepe zamanı) ve terapötik eşdeğerlik - Alıştırma: üç hayali tablet; üç yaygın yanılgı Bölümler: 0:00 Geçen Ders ve Bugün 0:39 İki Yol, Yüzer Molekül 1:14 Biyoyararlanım Nedir? 1:46 Molekül Sayarak Hesap 2:25 Eğri Altında Kalan Alan 3:00 Alanlarla Hesap 3:41 İlk Geçiş Metabolizması 4:19 Nitrogliserin: Kapıyı Atlamak 5:04 Çözünürlük Paradoksu 5:43 Kimyasal Kararsızlık 6:14 Formülasyon 6:46 Biyoeşdeğerlik 7:16 Terapötik Eşdeğerlik 7:47 Alıştırma: Üç Tablet 8:29 Üç Yanılgı 9:02 Özet 9:37 Sıradaki Ders Sıradaki ders: dağılım — ilaç kandan dokulara nasıl yayılır, dağılım hacmi ne anlatır? Kaynak kitap: Karen Whalen (ed.), Lippincott Illustrated Reviews: Pharmacology, 6. baskı (Wolters Kluwer, 2015), Bölüm 1 III.C–E (s. 8–9). Türkçe terimler: Goodman ve Gilman'ın Farmakoloji ve Tedavi El Kitabı, 2. baskı (Güneş Tıp Kitabevleri, 2017). Tanımlar ve sayısal değerler kitaptan alındı; 3D sahne, şekiller ve örnekler özgündür. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda hiçbir ilaç için doz, tedavi ya da ilaç seçimi önerisi yoktur; ilaç adları yalnız mekanizma örneğidir. Tıp, eczacılık ve sağlık bilimleri öğrencileri için Tıbbi Farmakoloji serisinin 3. dersi.