Fizyoloji #40 | Kronik Böbrek Hastalığı: Yetmezliğin Etkileri ve Diyaliz

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Nefronlarının yüzde yetmiş beşini kaybetmiş bir hastada idrar hacmi normal kalıyor. Kalan her nefron normale göre kaç kat su atıyor olmalı? Plazma sodyumu neredeyse normalken plazma kreatinini neden yükselir? Bu soruyu çözmek için nefronları bir ekip gibi düşünüyoruz: ekip küçülünce kalan her üye daha çok iş yapar, fazla yük de kalanları yıpratır. Kronik böbrek hastalığının tanımını, nedenlerini ve nefron kaybının kısır döngüsünü kuruyor; tek nefron süzme hızını, nefron başına idrarı ve kreatinin dengesini sayıya çeviriyoruz. Sonra yetmezliğin vücuda etkilerini (izostenüri, üremi ve asidoz, anemi, osteomalazi, hipertansiyon), tübül bozukluklarını ve diyalizi çözümlü örneklerle görüyoruz. Tıp, hemşirelik, ebelik, eczacılık ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - Kronik böbrek hastalığı: en az 3 ay süren ilerleyici nefron kaybı; ciddi belirtiler nefronlar %70–75 azalınca başlar, elektrolit ve sıvı hacmi nefronlar %20–25'e inene dek korunur - Nedenler (Tablo 32-4 ve 32-5): diyabet %45, hipertansiyon %27, glomerülonefrit %8, polikistik böbrek %2; 45 + 27 = %72, yani ikisi birlikte %70'in üstünde - Nefron kaybının kısır döngüsü (Şekil 32-2): hipertrofi ve damar genişlemesi, glomerül basıncı ve gerilmesi, skleroz, yeni kayıp; ACE inhibitörü ve anjiyotensin reseptör blokeri döngüyü yavaşlatır; 40 yaştan sonra her 10 yılda ≈ %10 nefron kaybı - Hasar yerleri: iyi huylu nefroskleroz (60 yaş üstü otopsilerin ≈ %70'i), kronik glomerülonefrit, piyelonefrit (medulla, yoğunlaştırma bozulur); nefrotik sendrom: günde 40 g'a kadar protein kaybı, plazma proteini 2 g/dl altına, kolloid ozmotik basınç 28'den 10 mm Hg altına, ödem - Örnek (Tablo 32-6): 2 000 000 × ¼ = 500 000 nefron; tek nefron süzme hızı 125 000 000 ÷ 2 000 000 = 62,5 nl/dk, 40 000 000 ÷ 500 000 = 80 nl/dk; 80 ÷ 62,5 = 1,28; toplam 40 ÷ 125 = %32 - Örnek (idrar): nefron başına 0,75 → 3 nl/dk, 3 ÷ 0,75 = 4 kat (cevap C); atılan pay 0,75 ÷ 62,5 = %1,2, 3 ÷ 80 ≈ %4 - Kreatinin dengesi: 100 × 0,01 = 1 mg/dk, günde ≈ 1,4 g üretim; süzme hızı 50'ye inince atılım önce yarıya düşer, kararlı durumda 1 ÷ 50 = 0,02 mg/ml = 2 mg/dl; süzme hızı dörtte bire inerse kreatinin dört katına çıkar (Şekil 32-4 ve 32-5) - İzostenüri: 600 ÷ 1200 = 0,5 L, 600 ÷ 300 = 2 L (4 kat su), sağlam böbrekte 600 ÷ 50 = 12 L'ye kadar; idrar süzüntü yoğunluğunda sabit kalır - Üremi ve asidoz: üre, kreatinin, ürik asit, fosfat, potasyum birikir; tamponlar 500 ÷ 80 ≈ 6 gün ile 1000 ÷ 50 = 20 gün arası dayanır; pH 6,8'in altına inerse koma - Anemi (eritropoietin eksikliği), osteomalazi (D vitamininin aktif biçimi azalır, fosfat birikir, kalsiyum düşer, PTH artar) ve hipertansiyon (renin, tuz ve su tutulumu; ikinci kısır döngü) - Tübül bozuklukları: renal glukozüri, sistinüri, nefrojenik diyabet insipidus, Fanconi sendromu, Bartter (furosemidin etki yeri), Gitelman (tiazidin etki yeri), Liddle (amiloridle tedavi, aldosteron düşük), renal tübüler asidoz - Diyaliz (Tablo 32-7): üre 200 − 0 = 200, K⁺ 7 − 1 = 6 plazmadan çıkar; HCO₃⁻ 35,7 − 14 = 21,7 plazmaya girer; 225 × 1080 = 243 L/hafta, iki böbrek 70 × 10 080 ≈ 706 L/hafta, yani yaklaşık üçte bir Bölümler: 0:00 Sınav sorusu: kalan nefron kaç kat su atar? 0:29 Nefronlar bir ekip 1:18 Kronik böbrek hastalığı: tanım ve nedenler 2:23 Nefron kaybının kısır döngüsü 3:29 Hasar yerleri ve nefrotik sendrom 4:36 Örnek: nefron kaybı ve kreatinin 5:28 Adım 1–3: tek nefron süzme hızı 6:34 Adım 4–5: nefron başına idrar, cevap 7:36 Kreatinin dengesi 9:00 İzostenüri 10:21 Üremi ve asidoz 11:40 Anemi, osteomalazi ve hipertansiyon 12:55 Tübül bozuklukları 14:28 Diyaliz 16:19 Özet 16:47 Kural Önceki ders: Fizyoloji #39 | Diüretikler ve Etki Yerleri, Akut Böbrek Hasarı. Sonraki ders: Fizyoloji #41 | Kan ve Alyuvarlar: Hematokrit, Alyuvar Üretimi ve Eritropoietin. Kaynak kitap: John E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 32 ikinci parça, basılı s. 432–442 (PDF s. 419–429); destek: Bölüm 29 (idrar yoğunlaştırma ve seyreltme sınırları). Türkçe terimler: Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji, 13. baskı. Tanımlar, değerler ve şekil düzenleri kitaptan alındı; örneklerin birim çevirileri, oranları ve hasta kartları öğretim için hazırlanmıştır. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda kişiye özel tanı, tedavi, ilaç ya da doz önerisi yoktur; ilaç adları yalnız etki yerini öğretmek için geçer, örnekteki sayılar öğretim için hazırlanmıştır. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Fizyoloji serisinin 40. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.