Temel Mühendisliği #15 | Radye Temeller: Net Basınç, Taşıma Gücü ve Kompanse Temel

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sınavda şöyle bir soru geliyor: 18'e 30 metrelik bir radye; doygun kil, drenajsız kayma dayanımı 60 kPa, birim hacim ağırlığı 18 kN/m³. Binanın toplam yükü 81 MN, radye 2 metre derinde. Güvenlik sayısı ne? Yük hiç artmasın istesek kaç metre kazmalıyız? Bu derste radyenin net taşıma gücünü, net basıncı ve kompanse temeli görüyor, bu sınav sorusunu bütün şıklarıyla, hiçbir işlemi atlamadan çözüyoruz. Bu derste: - Gemi sezgisi: gemi ittiği su kadar ağırsa batmaz. Bina kazılıp alınan zemin kadar ağırsa altındaki zemine yeni yük eklenmez; zeminin hissettiği yalnız net basınçtır. - Bağıntılar: net basınç q = Q/A − γDf; doygun kilde qnet(u) = 5.14 cu (1 + 0.195 B/L)(1 + 0.4 Df/B), FS en az 3; tam kompanse derinlik Df = (Q/A)/γ; kumda izin verilen net basınç yaklaşık 25 N60 (oturma 50 mm). TBDY 2018: radye de yüzeysel temeldir, taşıma gücü dayanım katsayısı 1.4 ile. - Klasik yanlış: net taşıma gücünü brüt basınçla karşılaştırmak: FS 2.40 çıkar, doğrusu net basınçla 3.16. - Soru 1: A = 540 m²; brüt 150, net 150 − 36 = 114 kPa; katsayılar 1.117 ve 1.044; qnet(u) ≈ 359.8 kPa, FS ≈ 3.16. Tam kompanse derinlik ≈ 8.33 m. 6 m bodrumla net 42 kPa, qnet(u) ≈ 390.4, FS ≈ 9.30; yükün yüzde 72'si kazıyla dengelenir. - Soru 2 (kısa varyant): aynı radye kumda, N60 = 12: izin verilen 25 · 12 = 300 kPa; oturma ≈ 2 · 114 / 12 = 19 mm. Bölümler: 0:00 Bugünün Sorusu: Radye ve Bodrum 0:47 Gemi Sezgisi 1:05 Net Basınç, Taşıma Gücü, TBDY 2018 2:03 Klasik Yanlış: Brüt Basınçla Güvenlik 2:16 Soru 1: Kil Üstünde Radye (a, b, c, d) 2:50 (a) Net Basınç, (b) Taşıma Gücü 3:52 (c) Kompanse Derinlik, (d) Bodrum 4:50 Soru 2 (Kısa Varyant): Kumda Radye 5:37 Ne Yaptık? 6:04 Akılda Kalan Kural Bir sonraki derste kazıklarda uç direncini göreceğiz. Kaynak kitap: B. M. Das, Principles of Foundation Engineering, 8. baskı (Cengage, 2016), Bölüm 8.4–8.7; Türkiye uygulaması: TBDY 2018, 16.8 (radye dahil yüzeysel temeller; taşıma gücü dayanım katsayısı 1.4, Tablo 16.2). Konu sırası, tanımlar ve bağıntılar kitaptan ve yönetmelikten alındı; animasyon, figürler, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Temel Mühendisliği serisinin 15. dersi.