Deprem Mühendisliği #23 | Çok Mesnetli Uyarma: Köprüde Farklı Mesnet Hareketi
Çok Serbestlik Dereceli SistemlerEğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK
Açılıştaki 3D animasyonda iki ayaklı bir köprü önce iki ayağı aynı anda sallanırken birlikte salınıyor; sonra deprem dalgası soldan sağa ilerliyor ve ikinci ayak hareketi geç alıyor. Peki ayakları bağlayan tabliye ne kadar kuvvet alır? Aynı harekette hiç kuvvet almaz. Ayak tabanları arasında 80 milimetre fark varsa yalnız yarı statik kısım 800 kilonewton, dinamik kısımla birlikte 1474 kilonewton. Bağlantıyı sertleştirmek de kuvveti yüzde 50 artırır. Bu derste uzun yapılarda her mesnetin kendi hareketini yaptığı çok mesnetli uyarmayı, yarı statik ve dinamik ayrışımı ve etki matrisini öğreniyoruz. Bu derste: - Farklı mesnet hareketinin kaynakları: uzun yapıda dalganın mesnetlere farklı zamanda ulaşması, ayakların farklı zeminlere oturması, yapının farklı noktalarına bağlı borular. - Toplam yer değiştirme iki parçadır: u^t = u^s + u. Yarı statik parça u^s = ι u_g, etki matrisi ι = −k⁻¹ k_g; her sütun bir mesnetin birim kaymasından doğan statik biçimdir. - Hareket denklemi m ü + c u̇ + k u = −Σ m ι_l ü_gl; mesnet başına modal katılım çarpanı Γ_nl = φ_nᵀ m ι_l / M_n, toplamları tek mesnetli Γ_n'ye eşittir. - Kuvvetler: yaylardaki dinamik kuvvet f_S = k u; eleman ve mesnet kuvvetleri yarı statik payı da taşır. Hiperstatik yapıda mesnet farkı kendi başına kuvvet doğurur, aynı harekette bu pay sıfırdır. - Özgün örnek: iki ayaklı köprü, ayak başında 250 t, ayak yayı 40 MN/m, tabliye yayı 20 MN/m; u_g1 = +50 mm, u_g2 = −30 mm. Etki vektörleri ι1 = (0.75, 0.25), ι2 = (0.25, 0.75); sağlama 45 − 5 = 40 ve ι1 + ι2 = (1, 1). - Yarı statik yer değiştirmeler 30 ve −10 mm; ayak ve tabliye yarı statik kuvvetleri 800'er kN. Sağlama: seri yay 10 MN/m × 80 mm = 800 kN. - Modlar (1, 1) ve (1, −1), periyotlar 0.50 ve 0.35 s; Γ11 = Γ12 = 0.5, Γ21 = 0.25, Γ22 = −0.25. Antisimetrik mod aynı harekette uyarılmaz, farklı harekette uyarılır. - Spektrumdan (S_DS 1.10, A = 10.79 m/s²) D değerleri 67.44 ve 33.72 mm; güvenli üst sınırla dinamik ayak kuvveti 2698 ve 674 kN, tabliye 674 kN. Toplam: ayak 2781 + 800 = 3581 kN, tabliye 674 + 800 = 1474 kN. - Varyant: tabliye bağlantısı 60 MN/m'ye sertleştirilirse seri rijitlik 15 MN/m, yarı statik kuvvet 1200 kN, yani yüzde 50 artış; sağlama ayak şekil değiştirmesinden 60 × 20 = 1200 kN. - Üç tuzak: uzun köprüyü tek mesnetli gibi çözmek (tabliye 1474 yerine 0 kN), antisimetrik modu yok saymak (674 kN kaybolur), bağlantıyı sertleştirmeyi her zaman güvenli sanmak. Bölümler: 0:00 Bir Bakış: İki Ayaklı Köprü 0:38 Kitap ve Kapsam 1:04 Farklı Hareket Nereden Gelir 1:25 Yarı Statik ve Dinamik Ayrışım 1:56 Etkin Kuvvet ve Mesnet Başına Γ 2:21 Kuvvetler ve Hiperstatiklik 2:48 Üç Tuzak 3:08 Örnek: İki Ayaklı Köprü 3:35 Rijitlik Matrisi ve Etki Vektörü 4:15 Simetri ve Sağlama 4:47 Yarı Statik Yer Değiştirmeler 5:25 Yarı Statik Kuvvetler 6:04 Modlar ve Periyotlar 6:37 Mesnet Başına Katılım Çarpanları 7:19 Spektrum ve Güvenli Üst Sınır 7:58 Dinamik Kuvvetler 8:33 Birleştirme ve Toplam 9:15 Aynı Hareketle Kıyas 9:35 Varyant: Sert Tabliye Bağlantısı 10:05 Sağlama ve Kural 10:35 Özet 11:04 Akılda Kalan Kural Bir sonraki derste depremin iki yatay bileşenini birlikte ele alıyoruz. Kaynak kitap: A. K. Chopra, Dynamics of Structures: Theory and Applications to Earthquake Engineering, 5. baskı SI (Pearson, 2020), Bölüm 9.7 ve 13.5. Konu sırası, tanımlar ve bağıntılar kitaptan alındı; 3D sahne, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Deprem Mühendisliği serisinin yirmi üçüncü dersi. Ön koşul: önceki dersler (modal analiz ve tepki spektrumu analizi).
Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.