Tıbbi Biyoloji ve Genetik #17 | Hardy-Weinberg Dengesini Bozan Etkenler: Mutasyon, Seçilim, Göç
Toplumlarda Genetik VaryasyonEğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK
Dominant bir hastalığın hastaları çok daha az çocuk sahibi oluyorsa hastalık aleli her kuşakta eksilir; peki sıklık neden kuşaklar boyu değişmez? Bu derste Hardy-Weinberg dengesini bozan etkenleri tek bir modelle anlatıyoruz: gen havuzunda mutasyon bir musluk, seçilim bir gider, göç bir kanal, sürüklenme ise küçük havuzda şans. Uyum değeri ve seçilim katsayısından mutasyon hızını, X'e bağlı hastalıkta üçte bir kuralını, resesif alellerin taşıyıcılarda saklanmasını, tabakalanmanın hasta sayısını nasıl büyüttüğünü ve heterozigot üstünlüğünü beş sınav tipi soruyla adım adım çözüyoruz. Tıp, hemşirelik, ebelik ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - Hardy-Weinberg yasasının üç varsayımı ve bozulduklarında ne olur - Zihinsel model: gen havuzu (musluk, gider, kanal, dalga); mutasyon–seçilim dengesi - Uyum değeri (f) ve seçilim katsayısı (s = 1 − f); "uyum değeri güçlülük demektir" yanılgısı - Örnek 1: dominant hastalıkta mutasyon hızı (μ = s × q), yeni mutasyon payı ve uyum değeri artınca yeni denge - Örnek 2: X'e bağlı ölümcül hastalıkta μ = s × q / 3 ve hastaların üçte biri - Örnek 3: resesif alellerin çoğu taşıyıcıda saklı; seçilim neden yavaş işler - Rastgele olmayan eşleşme: tabakalanma, seçici eşleşme, akraba evliliği - Örnek 4: tabakalanmış toplumda beklenen ve gerçek hasta sıklığı - Genetik sürüklenme, kurucu etkisi, göç ve gen akışı - Örnek 5: heterozigot üstünlüğü ve dengeli polimorfizm (gözlenen ve beklenen genotipler) - Ders özeti ve tek kural Bölümler: 0:00 Sınav sorusu: alel eksilir ama sıklık neden sabit? 0:27 Giriş: Hardy-Weinberg'in varsayımları 1:04 Gen havuzu modeli 1:57 Uyum değeri ve seçilim katsayısı 2:40 Örnek 1: dominant hastalıkta mutasyon hızı 6:01 Örnek 2: X'e bağlı ölümcül hastalık 7:18 Örnek 3: resesif alel taşıyıcıda saklanır 8:27 Rastgele olmayan eşleşme 9:21 Örnek 4: tabakalanma 10:25 Sürüklenme, kurucu etkisi ve göç 11:15 Örnek 5: heterozigot üstünlüğü 12:45 Bu derste öğrendiklerimiz 13:16 Akılda kalan kural ve sonraki ders Sıradaki derste bağlantı, rekombinasyon ve hastalık genlerinin kromozomdaki yerini bulmak. Kaynak kitap: R. L. Nussbaum, R. R. McInnes, H. F. Willard, Thompson & Thompson Genetics in Medicine, 8. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 9 (toplumlarda genetik varyasyon: Hardy-Weinberg dengesini bozan etkenler, kurucu etkisi, heterozigot üstünlüğü). Kitabın Türkçe çevirisi yok; Türkçe terimler Guyton Tıbbi Fizyoloji ve Lippincott Biyokimya Türkçe baskılarından. Tanımlar ve sayısal değerler kitaptan alındı; 3D sahne, şekiller ve hesap örnekleri özgündür. Beş örneğin sayıları özgün ders örneğidir (ilişkiler μ = sq ve μ = sq/3 kitaptan); gen havuzu modeli ile Blender kliplerindeki bilye sayıları özgündür. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda tanı, tedavi ya da hastaya yönelik öneri yoktur; klinik örnekler yalnız temel bilimi anlatmak içindir. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Tıbbi Biyoloji ve Genetik serisinin 17. dersi.
Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.