Temel Mühendisliği #03 | Arazi Keşfi: Sondaj Derinliği ve Aralığı, Numune, Yeraltı Suyu

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Dört katlı bir ofis binası için arsadayız; temeli seçmeden önce zeminin içine bakmamız gerekiyor. Açılıştaki 3D animasyonda sondaj makinesi ilk kuyuyu açıyor: üstte kum, altında yumuşak kil, daha derinde sıkı kum. Bir kuyu yetmez; bina izinin köşelerinde de sondaj yapılıyor ve kuyularda yeraltı suyu ölçülüyor. Bu derste arazi keşfini planlamayı öğreniyoruz: ne kadar derine, kaç sondaj, hangi numune ve suyu ne zaman okumalı. Bu derste: - Arazi keşfinin amaçları: tabakalar ve özellikleri, temel türü ve derinliği, taşıma gücü, oturma, sorunlu zeminler, yeraltı suyu, yanal itki, yapım yöntemi. - Keşif programının üç adımı: ön bilgi (yapı, yükler, jeoloji haritaları), arazi gezisi, saha araştırması. - En az sondaj derinliği: Amerikan İnşaat Mühendisleri Derneği kuralı (ek gerilme net basıncın onda biri ya da kendi gerilmesinin yüzde beşi). - Sowers bağıntıları: dört katlı bina için 4^0.7 = 2.64 → hafif binada ≈ 8 m, ağır binada ≈ 16 m; derin kazıda kazı derinliğinin en az 1.5 katı (4 m bodrum → 6 m); kayada en az 3 m karot. - Sondaj aralığı: çok katlı binalarda 10–30 m; 30 × 45 m planda düzenli zeminde 6, değişken zeminde 15 m aralıkla 12 sondaj. Keşif maliyeti yapı maliyetinin binde 1–5'i: 50 milyon TL için 50–250 bin TL. - Sondaj yöntemleri: el burgusu, sürekli helezon ve içi boş burgu, döner ve darbeli sondaj. - Örselenmiş ve örselenmemiş numune; alan oranı: yarık kaşıkta %111.5, 76.2 / 73 mm ince cidarlı tüpte ≈ %9; pistonlu numune alıcı. - Yeraltı suyu: geçirimli zeminde ≈ 24 saat, kilde haftalar; piyezometre. Üç tuzak: kısa sondaj, yarık kaşıkla konsolidasyon, suyu hemen okumak. Bölümler: 0:00 Geçen Ders ve Bugün 0:23 Zemine Bakmak 0:49 Keşfin Amacı 1:14 Keşif Programı: Üç Adım 1:43 En Az Sondaj Derinliği 2:14 Pratik Bağıntılar 2:51 Sondaj Aralığı ve Maliyet 3:23 Sondaj Yöntemleri 3:50 Numune Türleri ve Alan Oranı 4:16 İki Numune Alıcı 4:48 Yeraltı Suyu 5:17 Üç Tuzak 5:46 Özet Bir sonraki derste sondaj kuyusunda yapılan arazi deneylerini göreceğiz: standart penetrasyon deneyi (SPT) ve koni penetrasyon deneyi (CPT). Kaynak kitap: B. M. Das, Principles of Foundation Engineering, 8. baskı (Cengage, 2016), Bölüm 3.11–3.15 ve 3.17–3.19. Konu sırası, tanımlar ve kurallar kitaptan alındı; 3D sahne, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Temel Mühendisliği serisinin üçüncü dersi. Ön koşul: Zemin Mekaniği dersimiz.