Fizyoloji #34 | Ozmolarite ve Sodyum Derişiminin Kontrolü

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sıcakta saatlerce yürüyen ve su içemeyen birinin plazma sodyumu 150 mEq/L'ye çıkmış: plazma ozmolaritesi kaç olur, vücut ne yapar? ADH artar ve susama mı başlar, yalnız ADH mi artar, yoksa ADH düşüp idrar mı seyrelir? Cevap, hücre dışı sıvıda sodyum derişiminin aslında bir su dengesi olmasında. Önce ozmolariteyi sodyumdan tahmin etmeyi ve ozmoreseptör–ADH geri bildirim döngüsünü kuruyoruz. Sonra tek bir hasta dosyasını sayfa sayfa çözüyoruz: ADH'nin duyarlılığı, susama ve içme eşiği, su açığı; ardından su yükü varyantı, anjiyotensin II ile aldosteronun derişime neden az etki ettiği, tuz iştahı ve ölçülen ile etkin ozmolarite tuzağı. Tıp, hemşirelik, ebelik ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - Hücre dışı sıvıda sodyum ve ona eşlik eden anyonlar ozmolaritenin yaklaşık %94'ü; glukoz ve üre %3–5; normal sodyum 140–145 (ortalama 142) mEq/L, ozmolarite yaklaşık 300 mOsm/L - Ozmolariteyi sodyumdan tahmin: P_osm ≈ 2,1 × P_Na; 2,1 × 142 = 298,2 (kitapta 298); 2,1 × 150 = 315 mOsm/L; kesin formül 142 × 2 = 284, 284 + 5 + 5 = 294, 298 − 294 = 4 - Ozmoreseptör–ADH geri bildirimi beş adımda: ozmoreseptör büzülür, sinyal arka hipofize iner, ADH salınır, toplayıcı kanal suyu geçirir, az ve yoğun idrar; su fazlasında ters yön - ADH nerede yapılır: supraoptik (5/6) ve paraventriküler (1/6) çekirdekler, aksonla arka hipofize taşınma, kalsiyum girişiyle salınım; AV3V bölgesi (subfornikal organ, lamina terminalis damarsal organı) - ADH ne kadar artar: ozmolaritede %1 artış ADH'yi 2,5 × 1 + 2 = 4,5 pg/mL'ye, 4,5 ÷ 2 = 2,25 katına çıkarır; 315 − 300 = 15, 15 ÷ 300 = %5, 2,5 × 5 + 2 = 14,5, 14,5 ÷ 2 = 7,25 kat; hacim yaklaşık %10 düşmeden ADH pek değişmez - Diğer ADH uyaranları (bulantı ×100, oksijen azlığı, nikotin, morfin; alkol baskılar) ve susama: susama merkezi, dört uyaran (ozmolarite, hacim ve basınç, anjiyotensin II, ağız kuruluğu), anında rahatlama, 30–60 dakika, metreleme - İçme eşiği: 142 + 2 = 144 mEq/L, 2,1 × 144 = 302,4 mOsm/L; 150 − 142 = 8, 8 ÷ 2 = 4 eşik; ADH için 142'nin %1'i = 1,42, ADH susamadan önce devreye girer - Su açığı: 40 × 315 = 12 600 mOsm, 12 600 ÷ 300 = 42 L, 42 − 40 = 2 L; kancanın cevabı A (315 mOsm/L, ADH ve susama artar) - Varyant, su yükü: 42 + 3 = 45 L, 12 600 ÷ 45 = 280 mOsm/L, 280 ÷ 2,1 ≈ 133 mEq/L, 142 − 133 = 9; ADH ve susama azalır, idrar seyrelir - ADH ve susama birlikte; anjiyotensin II ve aldosteron sodyum miktarını değiştirir, derişimi az (%1–2): 1,42 × 2 = 2,84; iki neden; primer aldosteronizm 142 + (3–5) = 145–147; Addison hastalığı - Tuz iştahı: alım 100–200, ihtiyaç 10–20 mEq/gün; 100 ÷ 10 = 200 ÷ 20 = 10 kat; tuz arama ve susama aynı bölgede - Tuzak: üre 30 iken 2 × 142 + 5 + 30 = 319, 319 − 294 = 25 mOsm/L tamamen üre; üre zardan geçer, etkin ozmolarite normal kalır, susama ve ADH uyarılmaz Bölümler: 0:00 Plazma ozmolaritesi kaç, vücut ne yapar? 0:41 Kaynak: sodyum derişimi = ozmolarite 1:32 Dosya 1: ozmolariteyi sodyumdan tahmin 2:52 Model: ozmoreseptör–ADH geri bildirimi 3:54 ADH nerede yapılır, nasıl salınır? 4:47 Dosya 2: ADH ne kadar artar? 6:23 Diğer ADH uyaranları ve susama 7:44 Dosya 3: içme eşiği 8:55 Dosya 4: su açığı ve cevap 10:12 Varyant: su yükü 11:10 ADH + susama; anjiyotensin II ve aldosteron 12:52 Tuz iştahı 13:39 Tuzak: ölçülen ve etkin ozmolarite 14:37 Özet 15:07 Kural Önceki ders: Fizyoloji #33 | İdrarın Yoğunlaştırılması ve Seyreltilmesi. Sonraki ders: Fizyoloji #35 | Potasyum, Kalsiyum, Fosfat ve Magnezyumun Böbrekte Düzenlenmesi. Kaynak kitap: John E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 29 ikinci parça, basılı s. 381–387 (PDF s. 370–376): hücre dışı sıvı ozmolaritesinin ve sodyum derişiminin kontrolü; toplam vücut suyu değeri Bölüm 25'ten. Türkçe terimler: Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji, 13. baskı. Tanımlar, kitap grafikleri ve sayısal değerler kitaptan alındı; şekiller ve çözümlü dosya özgündür, dosyadaki sayılar öğretim için seçilmiştir. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda tanı, tedavi, ilaç ya da sıvı önerisi yoktur; hastalık adları yalnız fizyolojik mekanizmayı tanıtmak için geçer, örnekteki sayılar öğretim için hazırlanmıştır. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Fizyoloji serisinin 34. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.