Makina Teorisi #60 | Dişli Dizileri: Ana Kanun, İnvolüt Profil ve Diş Terminolojisi
Dişli Çarklar ve Dişli DizileriEğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK
Bölüm 9 dişli dizilerine başlıyoruz! Yuvarlanan silindirlerden başlayarak Dişli Ana Kanununu, temel daireden açılan gergin ip geometrisiyle involüt diş profilini, standart basınç açılarını ve AGMA/ISO metrik diş terminolojisini iki özgün çözümlü sayısal örnekle adım adım kuruyoruz. Bu derste: - Yuvarlanan silindirler (§9.1): dıştan (−) ve içten (+) dönüş işaretleri, kayma sorunu ve pinyon–çark dişli çifti - Dişli Ana Kanunu ve involüt (§9.2): ortak normalin daima sabit taksimat noktası P'den geçmesi, etki doğrusu ve standart basınç açıları (14,5°, 20°, 25°) - Diş terminolojisi ve modül (§9.3): addendum (1,00m), dedendum (1,25m), çalışma/toplam derinlik, taban boşluğu (0,25m), dairesel ve temel adım, SI modül m = d/N ile ABD çapsal adım P_d = 25,4/m uyumsuzluğu - Örnek 1 (m = 4 mm, φ = 20°, N_p = 20, N_g = 50): m_V = −0,4, ω_out = −600 dev/dk, T_out = 60 N·m, d_p = 80 / d_g = 200 mm, C = 140 mm, temel daireler (75,18 / 187,94 mm), dış/kök çapları ve 1,0 mm radyal boşluk sağlaması - Örnek 2 (ΔC = +1,4 mm eksen hatası ve içten dişli kıyası): yeni çalışma basınç açısı φ′ = 21,50°, yeni çaplar 80,8 / 202,0 mm, milim şaşmayan sabit hız oranı m′_V = −0,4, diş boşluğu artışı (B = 1,02 mm; θ_B,g = 35,0 dk, θ_B,p = 87,6 dk) ve içten kavramada C_iç = 60 mm (yüzde 57,1 daha kompakt, aynı yön) Bölümler: 0:00 Kapak ve Giriş 0:03 Yuvarlanan Silindirler, Kayma Sorunu ve Sabit Oran İhtiyacı 1:00 3B Motor ve Özgün 20/50 İnvolüt Dişli Çifti 1:57 Norton §9.0–9.3: Dişli Kinematiği Kapsam Haritası 2:55 Dişli Ana Kanunu, İp Açılımıyla İnvolüt ve Basınç Açısı 4:15 Diş Terminolojisi, Metrik Modül ve AGMA Tam Derinlik Tablosu 5:49 Örnek 1a: Hız/Tork Oranları, Güç Sağlaması ve Taksimat Çapları 7:18 Örnek 1b: Temel Daireler, Dairesel/Temel Adım ve ABD Kıyası 8:43 Örnek 1c: Standart Diş Boyutları, Dış/Kök Çaplar ve Radyal Sağlama 10:16 Örnek 2a: Eksen Hatası (ΔC = +1,4 mm), Yeni φ′ ve Sabit Hız Oranı 11:52 Örnek 2b: Basınç Açısı Eğrisi φ′(ΔC) ve Diş Boşluğu (Eq. 9.3) 13:23 Örnek 2c: İçten Kavramalı Dişli Çifti Kıyası (C = 60 mm, Aynı Yön) 14:31 Tahrik Adayı Elemesi, Yöntem Geri Sayımı ve Akılda Kalan Kural Kaynak kitap: Robert L. Norton, Design of Machinery: An Introduction to the Synthesis and Analysis of Mechanisms and Machines, 2. baskı — Bölüm 9, §9.0–9.3 (yuvarlanan silindirler, dişli ana kanunu, involüt profil ve diş terminolojisi, s. 432–442, Tablo 9-1). Sayısal örnekler ve 3B/2B dişli çizimleri özgündür. Makine mühendisliği öğrencileri için Makina Teorisi serisinin altmışıncı dersi.