Fizyoloji #30 | Glomerül Filtrasyonu, Böbreğin Kan Akımı ve Kontrolleri

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Böbreğe gelen kan azaldığı halde süzülme nasıl korunabilir? Çıkış damarı daralınca glomerül basıncı yükselir; ama süzülme her koşulda artar mı? Tek bir kayıt dosyasını baştan sona çözüyoruz: plazma akımı, Starling kuvvetleri, net filtrasyon basıncı, GFR = Kf × NFB ve süzülme payı; ardından getirici ve götürücü arteriyol daralmasının GFR'yi ve böbrek kan akımını nasıl değiştirdiğini kartlarla hesaplıyoruz. Tıp, hemşirelik, ebelik ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - GFR ve süzülme payı: GFR ≈ 125 mL/dk, günde ≈ 180 L; süzülme payı = GFR / böbrek plazma akımı ≈ 1/5 - Glomerül kılcal zarı: endotel, bazal membran, podositler ve süzme yarıkları; süzülebilirlik büyüklüğe ve elektrik yüküne bağlı - Starling kuvvetleri: glomerül hidrostatik basıncı, Bowman kapsülü basıncı, glomerül onkotik basıncı; net filtrasyon basıncı ve Kf - Onkotik basıncın kılcal boyunca artışı: akım azalınca süzülme payı ve onkotik basınç artar - Böbrek kan akımı ve oksijen: ≈ 1100 mL/dk (kalp debisinin ≈ %22), yüksek akım ve düşük oksijen çekilişi; RBF = ΔP / R, direnç bölgeleri - Sempatik sinirler, norepinefrin, epinefrin, endotelin, anjiyotensin II, nitrik oksit, prostaglandin ve bradikinin - Otoregülasyon: tübüloglomerüler geri besleme (makula densa, getirici kol ve renin–anjiyotensin II kolu) ve miyojenik mekanizma; protein öğünü ve kan glukozu etkisi - Dosya: 1 − 0,4 = 0,6; 1000 × 0,6 = 600 mL/dk plazma; 58 − 18 = 40; NFB = 40 − 32 = 8 mmHg; GFR = 15 × 8 = 120 mL/dk; pay = 120 / 600 = 0,2 (%20); 600 − 120 = 480 mL/dk - Su: 120 − 1 = 119 mL/dk geri alınır - Protein yoğunlaşması: 0,6 × 60 = 36 g/dk; 36 / 0,48 = 75 g/L - Böbrek damar direnci: 104 − 4 = 100 mmHg; R = 100 / 1000 = 0,1 mmHg·dk/mL - Bowman basıncı 22: 58 − 22 = 36; 36 − 32 = 4; GFR = 15 × 4 = 60 mL/dk - Getirici daralma: 480 mL/dk plazma, NFB 4, GFR 60, pay 0,125 - Orta götürücü daralma: 62 − 18 = 44; 44 − 34 = 10; GFR 150; pay 0,3125 - Güçlü götürücü daralma: 400 × 0,6 = 240; 48 − 42 = 6; GFR 90; pay 90 / 240 = 0,375 (ters-U) - Kısa varyant: 750 × 0,6 = 450; 56 − 18 = 38; 38 − 32 = 6; Kf = 90 / 6 = 15; pay 90 / 450 = 0,2 Bölümler: 0:00 Kan Azalınca Süzülme Nasıl Korunur? 0:28 Kaynak ve Konu Haritası 1:08 Glomerül Kılcal Zarı ve Süzülebilirlik 2:06 Starling Kuvvetleri ve GFR = Kf × NFB 3:23 Süzülme Payı ve Onkotik Basıncın Artışı 3:56 Böbrek Kan Akımı ve Kontrolü 5:33 Otoregülasyon: Makula Densa ve Miyojenik Yanıt 7:15 Dosya: Verilenler ve İstenenler 8:24 Plazma Akımı, Net Basınç ve GFR 9:53 Su Defteri: 120 − 1 = 119 10:04 Proteinin Yoğunlaşması: 60 → 75 g/L 10:43 Böbrek Damar Direnci: RBF = ΔP / R 11:09 Kart: Bowman Basıncı 22 11:55 Kart: Getirici Daralma 13:18 Kart: Orta Götürücü Daralma 14:52 Kart: Güçlü Götürücü Daralma (Ters-U) 16:40 Kısa Varyant: Kf Bilinmiyor 17:11 Ters Hesap: Kf = 90 / 6 = 15 18:18 Özet 18:49 Çıkışı Daraltmak Süzülmeyi Hep Artırmaz Önceki ders: Fizyoloji #29 | Boşaltım Sistemi: İşlevsel Anatomi ve Böbreklerde İdrar Oluşumu (bağlantı yayınlanınca eklenecek). Sonraki ders: Fizyoloji #31 | Böbrek Tübüllerinde Geriemilim ve Sekresyon (Bölüm 28; hazırlanıyor). Kaynak kitap: John E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 27, basılı s. 335–346 (PDF s. 325–336). Türkçe terimler: Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji, 13. baskı. Şekiller ve çözümlü örnekler özgündür; dosyadaki sayılar öğretim için seçilmiştir, kitaptaki tipik değerlerden (ör. glomerül basıncı 60 mmHg, Kf 12,5) bilerek farklıdır. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda tanı, tedavi, ilaç ya da doz önerisi yoktur; örnekteki sayılar öğretim için hazırlanmıştır. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Fizyoloji serisinin 30. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.