Borçlar Hukuku #05 | İrade Bozuklukları: Yanılma, Aldatma, Korkutma

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sınavda olay şöyle gelir: Defne ikinci el bir elektrikli bisiklet alır. Satıcı Tolga bataryanın yeni olduğunu söyler ve fatura gösterir; fatura sahtedir. Sözleşmedeki toplam da yanlış hesaplanmıştır ve Defne gerçeği yedi ay sonra öğrenir. Hesap hatası sözleşmeyi bozar mı, hangi irade bozukluğu var, Defne ne zamana kadar neyi isteyebilir? Borçlar Hukuku serisinin beşinci dersinde iradenin iki sakatlanma yerini (oluşum ve açıklama) ayırıyor, yanılma, aldatma ve korkutmayı maddeleriyle kuruyor, iptali ve bir yıllık süreyi olay üzerinde adım adım hesaplıyoruz. Bu video genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir; somut bir durum için bir avukata danışın. Bu derste: - İki sakatlık yeri: iradenin oluşumu (saikte yanılma, aldatma, korkutma) ve açıklaması (açıklamada yanılma); kanun hepsine irade bozuklukları der (TBK m. 30) - Esaslı yanılma hâlleri (m. 31/1): başka tür sözleşme, başka konu, başka kişi, nitelikli kişi yerine başkası, edimde önemli fark; iletmede yanılma (m. 33) - Basit hesap yanlışlığı sözleşmenin geçerliliğini etkilemez, yalnız düzeltilir (m. 31/2) - Saikte yanılma kural olarak esaslı değildir; koşulları varsa esaslı sayılır (m. 32) - İptalin sınırları: dürüstlük kuralı ve karşı tarafın razı olması (m. 34), kusurlu yanılanın güven zararını ödemesi (m. 35) - Aldatma: yanılmanın esaslı olması gerekmez (m. 36/1); üçüncü kişi aldatırsa karşı tarafın bilmesi ya da bilecek durumda olması aranır (m. 36/2) - Korkutma: üçüncü kişinin korkutmasında karşı tarafın bilmesi aranmaz, bilmeyen karşı taraf hakkaniyet tazminatıyla korunur (m. 37); koşullar ve hak tehdidi (m. 38) - Bir yıllık süre yanılma ya da aldatmanın öğrenildiği, korkutmanın etkisinin kalktığı andan başlar; süresinde iptal edilmezse sözleşme onanmış sayılır (m. 39/1); aldatma ve korkutmada tazminat hakkı kalır (m. 39/2); beş yıllık üst sınır yoktur - Olay 1 (a): 46.000 + 4.500 = 50.500 TL; sözleşme geçerli, Defne 1.000 TL daha borçlu (m. 31/2) - Olay 1 (b): sahte faturayla saikte yanılma, irade bozukluğu aldatma (m. 36/1) - Olay 1 (c): iptal edip 49.500 TL'yi ve 2.000 TL güven zararını isteme, son gün 20 Ekim 2027; ya da sözleşmede kalıp 8.000 TL tazminat (m. 39/1–2) - Olay 2: üçüncü kişinin korkutması; son gün 1 Temmuz 2027, karşı tarafa hakkaniyet tazminatı (m. 37/2); varyantta hak tehdidiyle aşırı menfaat 70.000 TL (m. 38/2) Bölümler: 0:00 Giriş ve Sınav Olayı 0:38 Kaynak Kitap, Not ve Ders Haritası 1:06 İki Sakatlık Yeri: Oluşum ve Açıklama 1:46 Açıklamada Yanılma ve Hesap Yanlışlığı 2:20 Saikte Yanılma 3:00 İptalin Sınırları: Dürüstlük ve Kusur 3:43 Aldatma 4:20 Korkutma 5:04 İptal, Bir Yıllık Süre ve Onama 5:40 Olay 1: Sahte Faturalı Bisiklet 6:49 Olay 1 (a): Hesap Yanlışlığı 7:39 Olay 1 (b): Saikte Yanılma mı, Aldatma mı? 8:39 Olay 1 (c): İptal ve Süre 9:33 Olay 1 (c): Onama, Tazminat ve Sağlama 10:39 Olay 2: Üçüncü Kişinin Korkutması 11:41 Olay 2: Süre, Tazminat ve Hak Tehdidi 12:50 Bu Derste Öğrendiklerimiz 13:12 Akılda Kalan Kural ve Sıradaki Ders Sıradaki derste temsile geçiyoruz: başkası adına sözleşme yapmak. Kaynak: Halûk N. Nomer, Borçlar Hukuku Genel Hükümler El Kitabı, gözden geçirilmiş 4. bası (Beta, İstanbul 2023) ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 30–39 (birincil kaynak). Kitaptan konu sırası ve tanımlar alındı; ekrandaki madde metinleri kanundan aynen aktarıldı. Olaylar özgündür. Borçlar Hukuku serisinin beşinci dersi.