Mekanik Titreşimler #21 | Burulma ve Yarı Belirli Sistemler: Sıfır Frekans ve Düğüm

Çok Serbestlik Dereceli Sistemler

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Bir motor uzun bir milin ucundaki fanı döndürüyor; mil dönerken aynı zamanda burulur ve milin bir kesiti hiç salınmaz. Sınavda soru şöyle gelir: motorun ataleti 3, fanın ataleti 1 kg·m²; mil 600 mm, burulma katılığı 30000 N·m/rad. Doğal frekanslar ne, düğüm milin neresinde? Hepsini adım adım, her işlemi tek tek göstererek hesaplıyoruz. Bu derste: - Tek fikir: burulma, ötelemenin aynısıdır; kütle yerine atalet momenti J (kg·m²), yay yerine burulma katılığı kt = G Ip / l (N·m/rad), kuvvet yerine moment. Çap 2 katına çıkınca katılık 16 katına çıkar. - Hareket denklemi moment dengesinden: atalet matrisi köşegen; katılık matrisinin köşegeninde diske bağlı parçaların toplamı, köşegen dışında orta parçanın eksi katılığı; det([kt] − ω²[J]) = 0 frekans denklemidir. - Soru 1 (bir ucu ankastre mil, tam çözüm): J1 = 5 (volan), J2 = 1 kg·m² (disk); kt1 = 10000, kt2 = 8000 N·m/rad. Köşegen 18000 ve 8000, köşegen dışı −8000. Determinant: 5λ² − 58000λ + 80 × 10⁶ = 0, yani λ² − 11600λ + 16 × 10⁶ = 0. - Soru 1 kökler: 5800 ± 4200 → λ = 1600 ve 10000; ω1 = 40 rad/s (6.37 Hz), ω2 = 100 rad/s (15.9 Hz). - Soru 1 mod şekilleri: Θ2/Θ1 = 8000/(8000 − λ) = 1.25 (aynı yön) ve −4 (zıt yön); düğüm volandan 100 mm sonra, ankastreden 500 mm'de. Sağlama: birinci satır da 1.25 ve −4 verir; tek disk frekansları 44.7 ve 89.4 rad/s, bağlanınca 40 ve 100'e itilir. - Yarı belirli sistem: iki ucu serbest milde katılık matrisi tekildir, bir kök sıfırdır (rijit cisim modu); ikinci kök ω² = kt (J1 + J2)/(J1 J2). - Soru 2 (açılıştaki sınav sorusu): det[kt] = 900 × 10⁶ − 900 × 10⁶ = 0; 3λ² − 120000λ = 0 → λ = 0 ve 40000; ω1 = 0, ω2 = 200 rad/s (31.8 Hz). Oran 1 (rijit dönüş) ve −3; düğüm motordan 600/4 = 150 mm'de, ağır diske yakın. Sağlama: 30000 × 4/3 = 40000; açısal momentum 3 × 1 + 1 × (−3) = 0. - Üç tuzak: bir diski duvar sanmak (≈ 173 değil 200 rad/s); düğümü milin ortasına koymak (300 değil 150 mm); ilk köşegene yalnız duvar parçasını yazmak (≈ 18.2 değil 40 rad/s). - Sana bir soru: fan ataleti 2 olursa 30000 × 5/6 = 25000, ω ≈ 158 rad/s; düğüm 600 × 2/5 = 240 mm'ye, ortaya doğru kayar. Bölümler: 0:00 Sınav sorusu 0:41 Yeni blok ve bugünün konusu 1:23 Öteleme ve burulma takası 1:57 Hareket denklemi ve matrisler 2:47 Üç sınır durumu ve çözüm yolu 3:25 Soru 1: bir ucu ankastre mil 4:08 Adım 1–2: matrisler ve frekans denklemi 5:16 Adım 3: kökler ve frekanslar 6:02 Adım 4: mod şekilleri ve düğüm 7:06 Adım 5: sağlama 7:56 Yarı belirli sistem: sıfır frekans 8:40 Soru 2: motor–fan mili 9:08 Frekans denklemi ve kökler 10:12 Mod şekilleri ve düğüm 11:04 Sağlama: formül ve açısal momentum 11:41 Üç klasik tuzak 12:19 Ne yaptık? 12:46 Akılda kalacak kural ve sıradaki ders Sıradaki derste: etki katsayıları; katılık ve esneklik matrislerini doğrudan kuracağız. Kaynak kitap: S. S. Rao, Mechanical Vibrations, 5. baskı — Bölüm 5 (§5.4, 5.7) (konu sırası ve kavramlar). Örnekler özgündür. Makine mühendisliği öğrencileri için Mekanik Titreşimler serisinin yirmi birinci dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.