Tıbbi Farmakoloji #02 | İlaç Zardan Nasıl Geçer? Emilim ve İyonlaşma

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Ağızdan alınan bir ilaç kana karışmadan önce hücre zarını aşmak zorunda. Bu derste ilacın zardan geçtiği dört yolu, zayıf asit ve bazların iyonlaşmasını ve emilimi değiştiren diğer etkenleri çalışıyoruz. Bu derste: - Emilim: ilacın uygulandığı yerden kana geçmesi; ortam, ilacın kimyası ve uygulama yolu belirler (damar içi yolda emilim basamağı yoktur) - Hücre zarı: lipit çift tabaka; yağda çözünen molekül içinden, suda çözünen molekül gözenekten geçer - Pasif difüzyon: çoktan aza, taşıyıcısız, enerjisiz, doymaz; ilaçların büyük çoğunluğu bu yolla emilir - Kolaylaştırılmış difüzyon: şekil değiştiren taşıyıcı protein, enerji yok, doyma ve yarışma - Aktif transport: ATP harcar, konsantrasyon farkına karşı taşır; doyar ve seçicidir - Endositoz ve ekzositoz: büyük moleküller kesecikle (B12 vitamini, norepinefrin örnekleri) - Zayıf asit ve bazlar: zardan kolayca geçen yüksüz biçimdir; pKa ve ortamın pH'ı iki biçimin oranını belirler - Alıştırma: aynı pKa'lı hayali asit ve baz, asidik ve bazik ortamda; dağılım dengesi - Kan akımı, yüzey alanı (bağırsak yüzeyi midenin yaklaşık 1000 katı), temas süresi ve P-glikoprotein; üç yaygın yanılgı Bölümler: 0:00 Geçen Ders ve Bugün 0:44 Zarın Önünde Beş Molekül 1:20 Emilim Nedir? 1:56 Zar ve Dört Mekanizma 2:33 Pasif Difüzyon 3:08 Kolaylaştırılmış Difüzyon 3:42 Aktif Transport 4:23 Endositoz ve Ekzositoz 5:00 Dört Mekanizma Yan Yana 5:31 Zayıf Asitler ve Bazlar 6:13 pKa ve Ortamın pH'ı 6:59 Alıştırma: Asit mi Geçer, Baz mı? 7:52 Kan Akımı, Yüzey Alanı, Temas Süresi 8:43 P-glikoprotein 9:20 Üç Yanılgı 9:55 Özet 10:32 Sıradaki Ders Sıradaki ders: verilen ilacın ne kadarı gerçekten dolaşıma ulaşır? Biyoyararlanım ve karaciğerin ilk geçiş etkisi. Kaynak kitap: Karen Whalen (ed.), Lippincott Illustrated Reviews: Pharmacology, 6. baskı (Wolters Kluwer, 2015), Bölüm 1 III.A–B (s. 6–8). Türkçe terimler: Goodman ve Gilman'ın Farmakoloji ve Tedavi El Kitabı, 2. baskı (Güneş Tıp Kitabevleri, 2017). Tanımlar ve sayısal değerler kitaptan alındı; 3D sahne, şekiller ve örnekler özgündür. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda hiçbir ilaç için doz, tedavi ya da ilaç seçimi önerisi yoktur; ilaç adları yalnız mekanizma örneğidir. Tıp, eczacılık ve sağlık bilimleri öğrencileri için Tıbbi Farmakoloji serisinin 2. dersi.