Zemin Mekaniği #21 | Kayma Direnci: Mohr–Coulomb, Kırılma Düzlemi ve Kesme Kutusu Deneyi

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sınavda şöyle bir soru geliyor: kuru, sıkı bir kumla üç kesme kutusu deneyi yapılıyor; kutu 60 milimetreye 60 milimetre. Normal kuvvetler 144, 288 ve 432 N; kırılmadaki kesme kuvvetleri 108, 216 ve 324 N. Kumun içsel sürtünme açısı kaç, kırılma anında asal gerilmeler ne? Bu derste zeminin neden ve nerede kaydığını görüyor, Mohr–Coulomb ölçütünü kuruyor ve bu sınav sorusunu bütün şıklarıyla, hiçbir işlemi atlamadan çözüyoruz. Bu derste: - Zemin bir tane yığınıdır: kaymaya direnci, taneleri birbirine bastıran efektif gerilmeyle büyür (masadaki kitap gibi). - Mohr–Coulomb ölçütü: τf = c′ + σ′ tan φ′; kumda ve normal konsolide kilde c′ ≈ 0, aşırı konsolide kilde c′ büyüktür sıfırdan. - Kesme kutusu: σ′ = N / A, τ = T / A; sıkı kumda tepe ve son dayanım, sıkı kum kayarken kabarır; kilde deney drenajlı ve yavaş. - Klasik yanlış: zeminin kayma gerilmesinin en büyük olduğu 45° düzlemde kırıldığını sanmak; kırılma düzlemi 45 + φ′/2. - Soru 1: A = 3600 mm²; σ′ = 40 · 80 · 120 kPa, τf = 30 · 60 · 90 kPa; tan φ′ = 0.75 → φ′ ≈ 36.9°, c′ = 0; ikinci deneyin Mohr dairesi: merkez 125, yarıçap 75 → σ′1 = 200 kPa, σ′3 = 50 kPa, θ ≈ 63.4°; 45° düzlemde τ = 75, dayanım 93.75: orada kırılmaz; 5 m derinlikte τf = 90 × 0.75 = 67.5 kPa. - Soru 2 (kısa varyant): aşırı konsolide kil, iki drenajlı deney (100 → 80, 300 → 180 kPa): tan φ′ = 0.5 → φ′ ≈ 26.6°, c′ = 30 kPa. Bölümler: 0:00 Bugünün Sorusu: Zemin Ne Zaman Kayar? 0:55 Masadaki Kitap: Sürtünme ve Mohr–Coulomb 1:45 Kesme Kutusu Deneyi 2:31 Kapsam Haritası 2:46 Klasik Yanlış: 45 Derece 3:13 Soru 1: Kesme Kutusunda Sıkı Kum (a, b, c, d) 4:05 (a) Gerilmeler, (b) Kırılma Zarfı ve φ′ 5:18 (c) Mohr Dairesi, (d) Sahada Dayanım 7:04 Soru 2 (Kısa Varyant): Aşırı Konsolide Kil 7:57 Ne Yaptık? 8:22 Akılda Kalan Kural Bir sonraki derste aynı dayanımı üç eksenli deneyle ölçeceğiz. Kaynak kitap: B. M. Das, K. Sobhan, Principles of Geotechnical Engineering, 9. baskı, §12.1–12.7. Konu sırası ve problem tipleri kitaptan alındı; deney verileri ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Zemin Mekaniği serisinin yirmi birinci dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.