Makine Elemanları #21 | Helisel Yaylar: Gerilme, Eğrilik Etkisi, Sehim ve Uç Tipleri
Yaylar- Mak.El.Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK
Sınavda şöyle gelir: tel çapı 4 mm, ortalama sarım çapı 28 mm, 8 aktif sarımlı çelik basma yayına (G = 80 GPa) 250 N uygulanıyor. Telde en büyük kayma gerilmesi kaç? Yay katsayısı ve sehim ne kadar? Yay katı boya inince ne olur? Bu derste: - Zihinsel model: yay teli kesilince iki etki görülür; burulma kayması ve doğrudan kayma. Telin kıvrık olması iç lifte gerilmeyi artırır. - Yay indeksi: C = D/d = 28/4 = 7 (4 ile 12 arasında) - Burulma terimi: 8FD/(πd³) = 56000/201.1 ≈ 278.5 MPa - Doğrudan kayma: 4F/(πd²) = 1000/50.27 ≈ 19.9 MPa; toplam 298.4 MPa, oran 1.071 = Ks - Bergsträsser katsayısı: KB = (4C + 2)/(4C − 3) = 30/25 = 1.2 - En büyük kayma gerilmesi: τ = 1.2 × 278.5 = 334.2 MPa (Wahl ile 337.8 MPa, fark %1) - Yay katsayısı: k = Gd/(8C³Na) = 320000/21952 ≈ 14.58 N/mm - Sehim: y = F/k = 250/14.58 ≈ 17.15 mm - Dört uç tipi (p = 7.5 mm): düz 64/36 mm, düz-taşlanmış 67.5/36 mm, kare 72/44 mm, kare-taşlanmış 68/40 mm (serbest boy/katı boy) - Katı boy kontrolü: ys = 68 − 40 = 28 mm, Fs = 14.58 × 28 ≈ 408.2 N, τs ≈ 545.6 MPa - Ön oturtma: yayı katı boya sıkıp kalıcı ters gerilme bırakmak; hangi yayda işe yarar, hangisinde yaramaz - Üç tuzak: dış çapı ortalama çap sanmak, yalnız burulma terimiyle yetinmek, Na yerine Nt koymak Bölümler: 0:00 Giriş: Emniyet Valfi Yayı ve Sınav Sorusu 0:43 Bugünün Kapsamı 1:09 Yay Türleri 1:35 Teli Kesmek: Burulma ve Doğrudan Kayma 2:13 Yay İndeksi 2:47 Eğrilik Etkisi: Bergsträsser ve Wahl 3:30 Sehim ve Yay Katsayısı 4:17 Örnek 1: Verilenler 4:56 Örnek 1: Kayma Gerilmesi 6:38 Örnek 1: Yay Katsayısı ve Sehim 8:06 Basma Yayı Uç Tipleri 8:48 Örnek 2: Uç Tipi Tablosu 10:05 Örnek 3: Katı Boy Kontrolü 11:21 Ön Oturtma 12:01 Üç Tuzak 12:37 Özet 13:04 Akılda Kalan Kural Sıradaki derste: basma yayında burkulma (stabilite) ve yay malzemeleri. Kaynak kitap: R. G. Budynas, J. K. Nisbett, Shigley's Mechanical Engineering Design, 10. baskı — Bölüm 10 (§10-1…10-4) (konu sırası ve kavramlar). Örnekler özgündür. Makine mühendisliği öğrencileri için Makine Elemanları serisinin yirmi birinci dersi.
Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.