Fizyoloji #38 | Asit-Baz Bozuklukları: Böbrekle Düzeltme, Kan Gazı Okuma ve Anyon Açığı

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Tip 1 diyabetli bir hastanın atardamar kanı: pH 7,32, bikarbonat 15 mEq/L, PCO₂ 30 mm Hg, sodyum 138, klorür 101. Tanı solunumsal alkaloz mu, anyon açığı artmış metabolik asidoz mu, yoksa karışık asidoz mu? Önce böbreğin asidozu ve alkalozu nasıl düzelttiğini ve dört basit bozukluğu bir terazi modeliyle kuruyoruz; sonra kan gazını beş adımda okuyoruz: pH, asıl bozukluk, telafinin yönü, anyon açığı, tanı ve oranla sağlama. Ardından iki varyant: kusan bir yenidoğanda metabolik alkaloz ve amfizemli hastada ishalle gelen karışık asidoz. Tıp, hemşirelik, ebelik ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - Böbrekle düzeltme: asidozda süzülen bikarbonatın tümü geri alınır, fazla H⁺ amonyum ve fosfat tamponuyla atılır, kana yeni bikarbonat eklenir (kronik asidozda günde 500 mEq'e kadar); alkalozda fazla bikarbonat idrarla atılır - H⁺ salgısını artıran ve azaltan etkenler (Tablo 31-2): PCO₂, H⁺, hücre dışı sıvı hacmi, anjiyotensin II, aldosteron, potasyum; aldosteron fazlası (Conn) - Dört basit bozukluk (Tablo 31-3): asıl olay çift ok, telafi tek ok; basit bozuklukta bikarbonat ile PCO₂ aynı yöne gider; telafinin süresi (solunum saatler, böbrek günler) - Kan gazını okuma sırası ve nomogram (Şekil 31-10 ve 31-11): gölgeli alan %95 güven sınırı, alanın içinde olmak her zaman basit demek değildir - Anyon açığı = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻); normal 8–16 mEq/L; artmış ve normal anyon açıklı (hiperkloremik) metabolik asidoz nedenleri (Tablo 31-4) - Örnek 1: 7,40 − 7,32 = 0,08 → asidoz; 24 − 15 = 9 → metabolik bileşen; 40 − 30 = 10 → telafi, aynı yön, basit; kitabın normali 24 + 108 = 132, 144 − 132 = 12; hasta 101 + 15 = 116, 138 − 116 = 22, 16'nın üstünde → anyon açığı artmış; tanı B (diyabetik ketoasidoz); sağlama 40 × 0,03 = 1,2, 24 ÷ 1,2 = 20; 30 × 0,03 = 0,9, 15 ÷ 0,9 ≈ 16,7, 20'den küçük → pH 7,4'ün altında - Örnek 2 (pilor darlığı, kusma): 7,50 → alkaloz; 36 − 24 = 12; 48 − 40 = 8, aynı yön → basit metabolik alkaloz; 48 × 0,03 = 1,44, 36 ÷ 1,44 = 25; neden mideden HCl kaybı; diğer nedenler ve tedavi ilkesi - Örnek 3 (amfizem + ishal): 7,10 → asidoz; bikarbonat 15; 50 − 40 = 10, zıt yön → telafi değil, karışık asidoz; 115 + 15 = 130, 140 − 130 = 10 → anyon açığı normal, hiperkloremik; 50 × 0,03 = 1,5, 15 ÷ 1,5 = 10 - Tedavi ilkesi: önce nedeni düzelt; asidozda ağızdan sodyum bikarbonat ya da damar yoluyla sodyum laktat / glukonat, alkalozda izotonik tuzlu su ya da amonyum klorür Bölümler: 0:00 Kan gazı sorusu: hangi tanı? 0:34 Terazi modeli ve normal değerler 1:31 Böbrek asidozu ve alkalozu nasıl düzeltir? 2:48 Dört basit bozukluk ve telafi 3:56 Örnek 1: verilenler ve beş adım 4:57 Adım 1–2: pH ve asıl bozukluk 5:53 Adım 3: telafinin yönü ve nomogram 7:00 Adım 4: anyon açığı 8:24 Adım 5: tanı, sağlama ve tedavi 10:01 Örnek 2: kusan yenidoğan, metabolik alkaloz 11:45 Örnek 3: karışık asidoz 13:42 Özet 14:10 Kural Önceki ders: Fizyoloji #37 | Asit-Baz Düzenlenmesi: Tamponlar, Solunum ve Böbrek. Sonraki ders: Fizyoloji #39 | Diüretikler ve Etki Yerleri, Akut Böbrek Hasarı. Kaynak kitap: John E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 31 ikinci parça, basılı s. 421–426 (PDF s. 408–413): asidoz ve alkalozun böbrekçe düzeltilmesi, klinik asit-baz bozuklukları, tedavi, klinik ölçüm ve anyon açığı. Türkçe terimler: Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji, 13. baskı. Tanımlar, tablolar ve kitap örneği (144 − 24 − 108 = 12) kitaptan alındı; şekiller ve üç örnek dosyanın sayıları özgündür, öğretim için seçilmiştir. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda kişiye özel tanı, tedavi, ilaç ya da doz önerisi yoktur; hastalık ve ilaç adları yalnız asit-baz mekanizmasını tanıtmak için geçer, örnekteki sayılar öğretim için hazırlanmıştır. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Fizyoloji serisinin 38. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.