Çelik Yapılar #23 | Düğüm Arası Yüklü Üst Başlıklı Makaslar, Dişli Çubuk ve Kablolar

Çatı Makasları (Elemanlar, Birleşimler)

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sınavda şöyle bir soru geliyor: 18 metrelik paralel başlıklı makas, 6 panel, yüksekliği 1.5 m. Aşıklar düğümlerde ve panel ortalarında; her biri hesap yüküyle 24 kN. Üst başlık HE 140 A, S275. Yeterli mi? Bu derste düğüm arasından yük alan üst başlığın neden kiriş-kolon gibi çalıştığını, momentin ve eksenel kuvvetin nasıl bulunduğunu, dişli çubuk ve kabloların nasıl boyutlandırıldığını görüyor, bu sınav sorusunu hiçbir işlemi atlamadan çözüyoruz. Bu derste: - Makas sezgisi: aşıklar yalnız düğümlerdeyken üst başlık düz kalır ve yalnız basınç taşır; panel ortasına aşık gelince başlık her panelde uçları tutulu kiriş gibi eğilir ve basınç bu sehimi büyütür. Dişli askı çubuğu yalnız çekme taşır, gevşek kablo gerildikçe düzleşir. - Yöntem: paneli uçları ankastre kiriş say, M = P L / 8; eksenel kuvveti toplam düğüm yüklerinden (makas analizi) al; basınç ve eğilme dayanımını ayrı bul, momenti B1 = Cm / (1 − Pr/Pe1) ile büyüt, etkileşim denklemiyle (ÇYTHYE Denk. 11.1a) kontrol et. Dişli çubukta φ Fnt = 0.75 × 0.75 Fub, alan anma (gövde) alanıdır. - Klasik yanlış: aşık yükünü en yakın düğümlere dağıtıp üst başlığı yalnız basınçla boyutlandırmak. Bu soruda oran 0.65 görünür, doğrusu 0.88. Öbür uç da hatalı: paneli basit kiriş sayıp PL/4 almak oranı 1.11'e çıkarır. - Soru 1: panel momenti 9 kNm, iç düğüm yükü 48 kN, üst başlık kuvveti N = 432 kN; narinlik 52.4, Fcr ≈ 234 MPa, φPn ≈ 662 kN; kompakt kesit, Lb 1500 mm Lp 1671 mm'nin altında, φMn ≈ 42.9 kNm; Pe1 ≈ 2266 kN, B1 ≈ 1.23, Mr ≈ 11.1 kNm; etkileşim 0.65 + 0.23 = 0.88, HE 140 A yeterli. - Soru 2 (kısa varyant): 4.6 sınıfı dişli askı çubuğu, G 10 + Q 16 kN; Pu = 37.6 kN, φFnt = 225 MPa, gereken alan 167 mm², d ≥ 14.6 mm → M16 (201 mm²); φRn ≈ 45.2 kN ≥ 37.6 kN (kullanım 0.83). 0.75'i unutmak dayanımı 1.33 kat fazla gösterir. Bölümler: 0:00 Bugünün Sorusu: Düğüm Arası Yüklü Üst Başlık 0:52 Önceki Konular ve Kitap Bölümü 1:21 Üç Adımlı Yöntem: Panel, Tepki, Makas 1:56 Kiriş-Kolon Kontrolü: Etkileşim ve B1 2:29 Dişli Çubuklar: Gergi ve Askı 3:10 Kablolar 3:39 Kapsam Haritası 3:55 Klasik Yanlış: Yükü Düğümlere Taşımak 4:18 Soru 1: 18 m Makasın Üst Başlığı, HE 140 A 5:14 Panel Momenti ve Düğüm Yükleri 5:48 Üst Başlık Kuvveti 6:33 Basınç: Narinlik ve Fcr 7:09 Basınç Dayanımı ve Kesit Sınıfı 7:44 Eğilme Dayanımı 8:10 B1 ve Büyütülmüş Moment 8:46 Etkileşim Kontrolü 9:16 Sağlama: Momentsiz ve Basit Kiriş Varsayımı 9:56 Soru 2 (Kısa Varyant): Dişli Askı Çubuğu, Yük ve Fnt 10:33 Alan, Çap ve Kontrol 11:02 Sağlama: Gerilme Alanı 11:34 Ne Yaptık? 11:59 Akılda Kalan Kural Sonraki derste dışmerkez birleşimlere dönüyoruz: bulon grubunda ve kaynakta kesme ile çekme birlikte. Kaynak kitap: W. T. Segui, Steel Design, 6. baskı (Cengage, 2018), Bölüm 6.9 ve 3.7; Türkiye uygulaması: ÇYTHYE 2016, 6.5.2.1 (B1 büyütmesi), 7.1.1 (narinlik sınırı), 11.1.1 (eğilme ve eksenel kuvvet etkileşimi) ve 13.3 (bulon ve dişli elemanlarda çekme). Konu sırası, tanımlar ve bağıntılar kitaptan ve yönetmelikten alındı; animasyon, figürler, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Çelik Yapılar serisinin 23. dersi. Ön koşul: kiriş-kolonlar, moment büyütme ve çekme elemanları konularının görüldüğü önceki dersler.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.