Mekanik Titreşimler #22 | Etki Katsayıları: Katılık, Esneklik ve Kütle Matrisleri

Çok Serbestlik Dereceli Sistemler

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Dunkerley formülünde etki katsayıları hazır verilmişti; peki o katsayılar nereden geliyor? Sınavda soru şöyle gelir: iki duvar arasında üç araba ve dört yay var; uçtaki yaylar 20, ortadakiler 10 N/mm. Katılık ve esneklik matrislerini kurun, birinin ötekinin tersi olduğunu gösterin. Hepsini adım adım, her işlemi tek tek göstererek hesaplıyoruz. Bu derste: - Tek fikir: katılıkta yer değiştirmeyi sen verirsin (bir noktayı 1 birim kaydır, ötekileri tut, kuvvetleri oku); esneklikte kuvveti (bir noktaya 1 birim kuvvet ver, yer değiştirmeleri oku). Esneklik çarpı katılık birim matristir; ikisi de simetriktir (Maxwell karşılıklılığı). - Soru 1 (a), katılık sütun sütun: birinci araba 1 mm itilince 20 + 10 = 30 N, ikinci arabada −10, üçüncüde 0. Sonuç [k] = [30 −10 0; −10 20 −10; 0 −10 30] N/mm. Kısa yol: köşegende arabaya dokunan yayların toplamı, köşegen dışında bağlayan yayın eksisi. - Soru 1 (b), esneklik birim kuvvetle: sağ kol seri 0.1 + 0.1 + 0.05 = 0.25 mm/N, katılığı 4; paralel 20 + 4 = 24 → a11 = 1/24 mm/N. Orta sütun: kollar 20/3 ≈ 6.67, toplam 40/3 ≈ 13.3 → a22 = 3/40. Sonuç [a] = (1/120)[5 3 1; 3 9 3; 1 3 5] mm/N. - Soru 1 (c), kontrol: 30 × 5 − 10 × 3 + 0 × 1 = 120 → 1; 30 × 3 − 10 × 9 = 0; orta hücre −30 + 180 − 30 = 120 → 1. Çarpım birim matris, birimler birimsiz. - Soru 2 (konsol kiriş, l = 1.2 m, EI = 36 kN·m², kütleler ortada 40, uçta 20 kg): a22 = l³/(3EI) = 1.728/108 = 16 mm/kN, a11 = 0.216/108 = 2 mm/kN; a12 = 1.08/216 = 5 mm/kN, ters yoldan 2 + 0.005 × 600 = 5 (Maxwell). - Soru 2 katılık: det = 32 − 25 = 7; [k] = (1/7)[16 −5; −5 2] → 2.29, −0.714, 0.286 kN/mm. Ortanın katılığı 2.29, 1/2 = 0.5 değil: tutulan kiriş daha katıdır. - Kütle etki katsayıları: birim hız, ani itme; zincirde kütle matrisi köşegen 2, 4, 2 kg. - Üç tuzak: esnekliği katılığın terim terim tersi sanmak (1/0 değil 1/120; 0.5 değil 2.29); katılıkta ötekileri tutmayı unutmak (24 değil 30 N/mm); birim karıştırmak (köşegen 1 değil 1000). - Sana bir soru: kirişte Dunkerley 2 × 40 + 16 × 20 = 400 × 10⁻⁶ s², karekökü 0.02 s → ω ≈ 50 rad/s (gerçeğin biraz altında). Bölümler: 0:00 Sınav sorusu 0:45 Çok serbestlik dereceli sistemler 1:19 Katılık etki katsayısı ve Maxwell 2:09 Esneklik etki katsayısı: katılığın tersi 2:51 Soru 1: üç araba, dört yay 3:32 Adım 1: katılık, birinci sütun 4:20 Katılık: ikinci ve üçüncü sütun 5:11 Adım 2: esneklik, birinci sütun 6:20 Esneklik: orta sütun ve Maxwell 7:18 Adım 3–4: çarpım birim matris mi? 8:09 Soru 2: konsol kiriş 8:46 Uç ve orta esneklik katsayıları 9:33 Çapraz katsayı: Maxwell kirişte 10:41 Tersini alma: katılık matrisi 11:39 Kütle etki katsayıları 12:22 Üç klasik tuzak 13:10 Ne yaptık? 13:38 Akılda kalacak kural ve sıradaki ders Sıradaki derste: enerji ifadeleri ve Lagrange denklemleri; hareket denklemlerini enerjiyle kuracağız. Kaynak kitap: S. S. Rao, Mechanical Vibrations, 5. baskı — Bölüm 6 (§6.4) (konu sırası ve kavramlar). Örnekler özgündür. Makine mühendisliği öğrencileri için Mekanik Titreşimler serisinin yirmi ikinci dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.