Tıbbi Biyoloji ve Genetik #19 | İlişkilendirme Çalışmaları ve Hastalık Genini Bulmak
Hastalığın Genetik Temelini BulmakEğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK
Yüz hasta ve yüz sağlam kişide bir alel arandı: hastaların altmışında, kontrollerin yirmisinde var. Bu alel hastalıkla ilişkili mi, ilişki ne kadar güçlü, şans eseri olabilir mi? Bu derste aileden topluma geçiyor, olgu-kontrol ve kohort çalışmalarını, dört gözlü tabloyu, odds oranını ve rölatif riski adım adım hesaplıyoruz. Güven aralığıyla anlamlılığı yorumluyor, genom boyu ilişkilendirmede (GWAS) şans bulgularını ve 5 × 10⁻⁸ eşiğini sayıyla görüyor, haritadan gene geçişi ve ekzom / genom dizilemede varyant süzgeçlerini çözüyoruz. Tıp, hemşirelik, ebelik ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - Hastalık ilişkisi; zihinsel model: vagon ve yolcu (bağlantı dengesizliği bloğu); "ilişkili alel hastalığın sebebidir" yanılgısı - Olgu-kontrol ve kohort tasarımı, dört gözlü tablo, odds oranı ve rölatif risk - Büyüklük ve anlamlılık: güven aralığı 1'i dışarıda bırakırsa anlamlı; "P küçükse ilişki güçlüdür" yanılgısı - Örnek 1: olgu-kontrol çalışmasında tabloyu kurup odds oranını bulmak, güven aralığını yorumlamak; olgu-kontrolde rölatif risk neden hesaplanmaz - Örnek 2: kohortta rölatif risk; nadir hastalıkta odds oranı ≈ rölatif risk, sık hastalıkta değil - Genom boyu ilişkilendirme: snipler, HapMap, Manhattan grafiği, toplum tabakalanması ve yineleme - Örnek 3: bir milyon snipte şans bulguları ve genom boyu eşik 5 × 10⁻⁸ - Haritadan gene: kistik fibrozis (bağlantı + bağlantı dengesizliği) ve yaşa bağlı makula dejenerasyonu (GWAS) - Örnek 4: üçlü genom dizilemesinde varyant süzgeçleri (konum, sıklık, zarar, kalıtım; de novo) - Ders özeti ve tek kural Bölümler: 0:00 Sınav sorusu: bu alel hastalıkla ilişkili mi? 0:23 Giriş: aileden topluma 1:02 Hastalık ilişkisi ve vagon-yolcu modeli 1:58 Olgu-kontrol, kohort, odds oranı ve rölatif risk 2:47 Büyüklük ve anlamlılık: güven aralığı 3:29 Örnek 1: olgu-kontrolde odds oranı 6:51 Örnek 2: kohortta rölatif risk 8:26 Genom boyu ilişkilendirme (GWAS) 9:12 Örnek 3: şans bulguları ve genom boyu eşik 11:30 Haritadan gene 12:17 Örnek 4: dizileme ve varyant süzgeçleri 14:23 Bu derste öğrendiklerimiz 14:55 Akılda kalan kural ve sonraki ders Sıradaki derste mutasyonun protein işlevine etkisi ve hemoglobinler. Kaynak kitap: R. L. Nussbaum, R. R. McInnes, H. F. Willard, Thompson & Thompson Genetics in Medicine, 8. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 10 (hastalığın genetik temelini bulmak: ilişkilendirme çalışmaları, odds oranı ve rölatif risk, genom boyu ilişkilendirme, haritadan gene, genom ve ekzom dizileme süzgeçleri). Kitabın Türkçe çevirisi yok; Türkçe terimler Guyton Tıbbi Fizyoloji ve Lippincott Biyokimya Türkçe baskılarından. Tanımlar ve sayısal değerler kitaptan alındı; 3D sahne, şekiller ve hesap örnekleri özgündür. Dört örneğin sayıları özgün ders örneğidir (tanımlar, genom boyu eşik ve dizileme süzgeçleri kitaptan); vagon ve yolcu modeli ile Blender kliplerindeki sayımlar özgündür. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda tanı, tedavi ya da hastaya yönelik öneri yoktur; klinik örnekler yalnız temel bilimi anlatmak içindir. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Tıbbi Biyoloji ve Genetik serisinin 19. dersi.
Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.