Fizyoloji #33 | İdrarın Yoğunlaştırılması ve Seyreltilmesi

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Susuz kalmış bir kişide plazma ozmolaritesi 300, idrar ozmolaritesi 1200 mOsm/L, idrar akımı dakikada 0,5 mL: serbest su klirensi +1,5 mi, −1,5 mi, +2 mL/dk mı? Cevap, böbreğin suyu çözünen maddeden ayrı ayarlayabilmesinde. Önce idrarın nasıl 50 mOsm/L'ye kadar seyreltildiğini ve 1200 mOsm/L'ye kadar yoğunlaştırıldığını kuruyoruz: ADH, ters akım çoğaltıcı, distal tübül ve toplayıcı kanal, üre ve vaza rekta. Sonra tek bir dosyayı sayfa sayfa çözüyoruz: seyreltik idrar profili, zorunlu idrar hacmi, deniz suyu, ozmolar klirens ve serbest su klirensi. Tıp, hemşirelik, ebelik ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - ADH (arka hipofiz) toplayıcı kanalın suya geçirgenliğini ayarlar; idrar 50 ile 1200–1400 mOsm/L arasında değişir; su yükünde idrar akımı yaklaşık 6 katına çıkar, çözünen atılımı sabit kalır - Seyreltik idrar: proksimal tübülde 300 (izozmotik), kulp ucunda 300 × 2 = 600, kalın çıkan kol suyu geçirmez → 300 ÷ 3 = 100, ADH yokken 100 ÷ 2 = 50 mOsm/L; günde 20 L'ye kadar - Yoğun idrarın iki şartı: yüksek ADH ve hiperozmotik medulla; 1200 ÷ 300 = 4 kat; dört etken ve jukstamedüller nefronlar - Ters akım çoğaltıcı adım adım (Tablo 29-1): 400 − 200 = 200, 500 − 300 = 200; fark aynı, seviye yükselir; kulp ucunda 1200, 1200 − 300 = 900 mOsm/L - ADH yüksekken distal ve toplayıcı: kortikal toplayıcıda 300 ÷ 100 = 3 kat, papillada 1200 ÷ 100 = 12 kat - Ürenin katkısı: medulla ozmolaritesinin %40–50'si (1200 ÷ 2 = 600), iç medulla taşıyıcıları (ADH), üre devri, süzülenin %20–50'si atılır - Vaza rekta: medulla kan akımının %5'inden azı, U biçimli ters akım değiştirici; 350 − 300 = 50; gradyanı yaratmaz, korur; akım artarsa medulla yıkanır - Zorunlu idrar hacmi: 600 ÷ 1200 = 0,5 L, 600 ÷ 600 = 1 L, 600 ÷ 50 = 12 L; idrar özgül ağırlığı 1,002–1,028 - Deniz suyu: 1200 ÷ 1200 = 1 L (tuzak); üre ile 1200 + 600 = 1800, 1800 ÷ 1200 = 1,5 L, 1,5 − 1 = 0,5 L net su kaybı - Ozmolar klirens ve serbest su klirensi: C_osm = U_osm × V ÷ P_osm, C_H2O = V − C_osm; kitap örneği 600 × 0,001 = 0,6, 0,6 ÷ 300 = 2 mL/dk, 1 − 2 = −1 mL/dk - Kancanın çözümü: 1200 × 0,0005 = 0,6; 0,6 ÷ 300 = 2 mL/dk; 0,5 − 2 = −1,5 mL/dk → B şıkkı; varyant su yükü 6 − 2 = +4 mL/dk; işaret kuralı - Yoğunlaştırma bozuklukları: santral ve nefrojenik diyabet insipidus, desmopresin testi, lityum, tetrasiklin, furosemid, tiazid Bölümler: 0:00 Serbest su klirensi kaçtır? 0:37 Kaynak: ADH ve idrar ozmolaritesi 1:41 Dosya 1: seyreltik idrar 3:05 Yoğun idrarın iki şartı 4:16 Ters akım çoğaltıcı 5:53 Dosya 2: ADH yüksekken distal ve toplayıcı 6:58 Ürenin katkısı 8:09 Vaza rekta: ters akım değiştirici 9:09 Dosya 3: zorunlu idrar hacmi 10:25 Dosya 4: deniz suyu 11:34 Dosya 5: ozmolar ve serbest su klirensi 12:50 Kancanın çözümü 14:01 Varyant: su yükü 15:04 Yoğunlaştırma bozuklukları 16:13 Özet 16:45 Kural Önceki ders: Fizyoloji #32 | Geri Alımın Düzenlenmesi ve Klirens. Sonraki ders: Fizyoloji #34 | Ozmolarite ve Sodyum Derişiminin Kontrolü. Kaynak kitap: John E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 29 ilk parça, basılı s. 371–381 (PDF s. 360–370): idrarın yoğunlaştırılması ve seyreltilmesi. Türkçe terimler: Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji, 13. baskı. Tanımlar ve kitap örnekleri kitaptan alındı; şekiller ve çözümlü dosya özgündür, dosyadaki sayılar öğretim için seçilmiştir. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda tanı, tedavi, ilaç ya da doz önerisi yoktur; hastalık ve ilaç adları yalnız yoğunlaştırma mekanizmasını tanıtmak için geçer, örnekteki sayılar öğretim için hazırlanmıştır. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Fizyoloji serisinin 33. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.