Fizyoloji #39 | Diüretikler ve Etki Yerleri, Akut Böbrek Hasarı

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Üç diüretikten hangisi süzülen sıvının en büyük payını idrara kaçırabilir: erken distal tübülde çalışan hidroklorotiyazid mi, Henle kulpunun kalın çıkan kolunda çalışan furosemid mi, toplayıcı kanalda çalışan amilorid mi? Bu soruyu çözmek için nefronu art arda dizilmiş geri alım durakları olarak kuruyoruz: her durak süzülen sodyumun bir payını geri alır, diüretik bir durağı kapatır, alınmayan sodyum suyu yanında tutarak aşağı akar. Süzülen sodyum yükünü hesaplıyor, her durağın payını sayıya çeviriyor, kıvrım diüretiği ile tiazidin idrar akımını kaç kat artırdığını buluyor, potasyumun yönünü ve atılımın neden birkaç gün sonra alıma döndüğünü gösteriyoruz. İkinci yarıda akut böbrek hasarını üç bölgeye ayırıyor ve kan akımı eşiğiyle dört hastayı sınıflıyoruz. Tıp, hemşirelik, ebelik, eczacılık ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - Diüretiklerin genel ilkesi: natriürez → diürez; potasyum, klor, magnezyum, kalsiyum atılımı da artar; ödem ve hipertansiyonda kullanım; idrar akımı dakikalar içinde 20 katın üstüne çıkar, birkaç günde söner - Tablo 32-1: ozmotik diüretikler (mannitol, proksimal tübül; kan şekeri 250 mg/dl üstünde ozmotik diürez), kıvrım diüretikleri (furosemid, bumetanid; kalın çıkan kolda Na⁺-2Cl⁻-K⁺ taşıyıcısı), tiazidler (hidroklorotiyazid, klortalidon; erken distal tübülde Na⁺-Cl⁻ taşıyıcısı) - Karbonik anhidraz inhibitörü (asetazolamid; proksimal tübül, bikarbonat kaybı, asidoz), mineralokortikoid reseptör antagonistleri (spironolakton, eplerenon), sodyum kanalı blokerleri (amilorid, triamteren); potasyum tutucu ve potasyum kaybettiren diüretikler - Örnek (yük): 180 × 142 = 25 560 mEq/gün süzülen sodyum; 150'si atılır, %99,4 geri alınır; proksimal 0,65 × 25 560 = 16 614, kalın çıkan kol 6 390, erken distal 1 278, kalan 1 278 - Örnek (kıvrım diüretiği): 125 × 0,20 = 25 ml/dk; normal idrar 1500 ÷ 1440 ≈ 1 ml/dk; ≈ 25 kat; iki neden: distale ozmotik yük ve medulla ozmolaritesinin düşmesi - Örnek (tiazid): 125 × 0,05 = 6,25 ve 125 × 0,10 = 12,5 ml/dk → 6–12 kat; toplayıcıya kalan pay ≤ %5; cevap B - Potasyum: kıvrım ve tiazid distal akımı artırır → K⁺ salgısı ve kaybı, metabolik alkaloz eğilimi; spironolakton ve amilorid K⁺ korur (en sık hata) - Örnek (yeni denge): 200 − 100 = 100 mEq, 100 ÷ 142 ≈ 0,7 L; 150 − 100 = 50, 50 ÷ 142 ≈ 0,35 L; iki günde ≈ 1 L; basınç ve GFR düşer, renin ve anjiyotensin II artar, atılım alıma döner (Şekil 32-1) - Akut böbrek hasarı: prerenal, intrarenal, postrenal; böbrek kan akımı 1100 ml/dk (kalp debisinin %20–25'i); oligüri, anüri; Tablo 32-2 ve 32-3 nedenleri - Örnek (eşik): 1100 × 0,20 = 220, 1100 × 0,25 = 275 ml/dk; 330 ÷ 1100 = %30 → prerenal, geri dönebilir; 165 ÷ 1100 = %15 → hipoksi, tübül nekrozu, intrarenal - Sınıflama: antifriz → toksik tübül nekrozu (intrarenal, 10–20 günde onarım); streptokok sonrası akut glomerülonefrit (intrarenal); iki üreterde taş → postrenal - Etkiler: su-tuz yükü, ödem, hipertansiyon; K⁺ 8 mEq/L üstüne çıkabilir (normalin iki katı, 8 ÷ 2 = 4); metabolik asidoz; anüride 8–14 gün Bölümler: 0:00 Sınav sorusu: hangi diüretik en güçlü? 0:32 Nefron bir durak hattı 1:22 Diüretiklerin genel ilkesi 2:08 Ozmotik, kıvrım ve tiazid diüretikleri 2:59 Karbonik anhidraz inhibitörü ve potasyum tutucular 3:53 Örnek: hangi diüretik ne kadar sodyum kaçırır? 4:48 Adım 1–2: süzülen yük ve segment payları 5:49 Adım 3: kıvrım diüretiği 7:00 Tiazid, cevap ve potasyum 8:11 Adım 5: yeni sodyum dengesi 9:20 Akut böbrek hasarı: üç bölge 10:20 Örnek: kan akımı eşiği 11:39 Hastaları sınıflama ve etkiler 13:11 Özet 13:37 Kural Önceki ders: Fizyoloji #38 | Asit-Baz Bozuklukları: Böbrekle Düzeltme, Kan Gazı Okuma ve Anyon Açığı. Sonraki ders: Fizyoloji #40 | Kronik Böbrek Hastalığı: Yetmezliğin Etkileri ve Diyaliz. Kaynak kitap: John E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 32 ilk parça, basılı s. 427–431 (PDF s. 414–418, akut böbrek hasarının etkileri PDF 419 ilk paragraf); destek: Bölüm 28 (süzülen yük, segment payları), Bölüm 30 (distal akım ve K⁺ salgısı). Türkçe terimler: Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji, 13. baskı. Tanımlar, değerler ve şekil düzenleri kitaptan alındı; örneklerin sayıları ve hasta kurguları öğretim için seçilmiştir. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda kişiye özel tanı, tedavi, ilaç ya da doz önerisi yoktur; ilaç adları yalnız etki yerini öğretmek için geçer, örnekteki sayılar öğretim için hazırlanmıştır. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Fizyoloji serisinin 39. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.