Zemin Mekaniği #13 | Efektif Gerilme: Toplam Gerilme, Boşluk Suyu Basıncı ve Sızmanın Etkisi

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Açılıştaki 3D animasyonda suya doygun bir kum, ön yüzü açık bir cam tankta duruyor. Yükü taneler mi taşır, su mu? Tabandan su verildiğinde ne değişir ve kum neden kaynar? Bu derste zemin mekaniğinin en önemli ilkesini, efektif gerilmeyi kuruyoruz. Bu derste: - Efektif gerilme ilkesi: toplam gerilme = efektif gerilme + boşluk suyu basıncı. - Neden efektif gerilme? Hacim değişimi, oturma ve dayanım. - Sızma yokken: efektif gerilme batık birim hacim ağırlıkla bulunur. - Yukarı sızma: boşluk suyu basıncı artar, efektif gerilme azalır. - Kritik hidrolik eğim ve kumun kaynaması. - Aşağı sızma: efektif gerilme artar; kazıda kuyular ve oturma. - Örnek: 4 m kuru ve 8 m doygun kum; tabanda 224, 78.5 ve 145.5 kPa. - Örnek: yeraltı suyu 2 m düşerse efektif gerilme 14.6 kPa artar. - Örnek: basınçlı kum üstündeki kilde kazı en çok yaklaşık 5.4 m. - Üç yanılgı. Bölümler: 0:00 Geçen Ders ve Bugün 0:32 Bir Bakış: Yükü Kim Taşır? 0:57 Efektif Gerilme İlkesi 1:28 Neden Efektif Gerilme? 1:55 Sızma Yokken Gerilmeler 2:27 Yukarı Doğru Sızma 2:55 Kritik Eğim ve Kaynama 3:24 Aşağı Doğru Sızma 3:52 Örnek: Kum Profilinde Gerilmeler 4:38 Örnek: Yeraltı Suyu Düşerse 5:13 Örnek: Kazı Tabanının Kabarması 6:03 Üç Yanılgı 6:29 Özet Serinin devamında sızma kuvvetine, kabarma güvenliğine ve kılcallığa geçeceğiz. Kaynak kitap: B. M. Das, K. Sobhan, Principles of Geotechnical Engineering, 9. baskı, Bölüm 9.1–9.4. Konu sırası, ilke ve bağıntılar kitaptan alındı; animasyon, figürler, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Zemin Mekaniği serisinin 13. dersi.