Teknik Çizim #16 | Toleranslar II: Geçmeler, Boşluk ve Sıkılık

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sınavda şöyle bir soru geliyor: ⌀50 H7/g6 verilir; delik ve mil sınırlarını, en büyük ve en küçük boşluğu bulun, geçmenin türünü söyleyin; ardından bir ara geçmede en büyük sıkılığı hesaplayın ve bir uygulamaya geçme seçin. Açılıştaki 3D animasyonda aynı ⌀50 deliğe üç mil giriyor: biri kayar, biri presle girer, biri kimi zaman kayar kimi zaman sıkışır (çap farkları 500 kat abartılı). Bu derste deliği ve mili birleştiriyoruz. Bu derste: - Mantık: geçme, iki koridorun birbirine göre yeridir. Mil bandı tümüyle deliğin altındaysa hep boşluk, tümüyle üstündeyse hep sıkılık, üst üste biniyorsa ikisi de olur. İşaret kuralı: fark = delik − mil; artı boşluk, eksi sıkılık. - Üç geçme türü: boşluklu, sıkı ve ara. En gevşek durum en büyük delik ile en küçük mil, en sıkı durum en küçük delik ile en büyük mil: eşleşme hep çaprazdır. En büyük boşluk = en büyük delik − en küçük mil; en küçük boşluk = en küçük delik − en büyük mil. - Seçmeli montaj (yalnız tanıtma): parçalar ölçülüp gruplanır; dar geçme ucuza çıkar, yedek parça zorlaşır. Delik tabanlı sistemde H deliği sabittir (genel tercih), mil tabanlı sistemde h mili. ISO 286-1 / 286-2. - Geçme sembolü ⌀50 H8/f7: büyük harf delik, küçük harf mil. Tercih edilen çaplar ve H11/c11'den H7/u6'ya on tercih edilen geçme. - Klasik yanlış: en büyük boşluğu en büyük delik eksi en büyük mil sanmak; eşleşme çaprazdır. - Örnek 1 (makara göbeği ⌀50 H7/g6): delik 50,025 / 50,000; mil 49,991 / 49,975 (g: üst sapma −9 µm, alt sapma −9 − 16 = −25 µm). En büyük boşluk 50,025 − 49,975 = 0,050; en küçük boşluk 50,000 − 49,991 = 0,009; boşluklu (kayar) geçme. Tuzak: 50,025 − 49,991 = 0,034 yanlış. Sağlama: 0,050 − 0,009 = 0,041 = 0,025 + 0,016; Ek 10 ve G7/h6 (Ek 12) aynı. - Örnek 2 (tambur mili, kamalı dişli göbeği ⌀30 H7/k6): 30, 18–30 satırında (IT6 = 13, IT7 = 21 µm). Delik 30,021 / 30,000; k'da temel sapma alt sapma (+2 µm), mil 30,015 / 30,002. En büyük boşluk 30,021 − 30,002 = +0,019; 30,000 − 30,015 = −0,015, yani 15 µm sıkılık: ara geçme. Sağlama: 0,019 + 0,015 = 0,034 = 0,021 + 0,013; Ek 11 aynı. - Örnek 3 (vinçte geçme seçimi): üç soru (hareket? sökülme? kuvveti sürtünme mi taşır?). Kanca bloğu pimi ⌀40 → H11/c11 (boşluklu); dişli göbeği ⌀30 → H7/k6 (ara); ince cidarlı bronz burç ⌀50 → H7/p6 (sıkı grubun en hafifi; p6: 50,026 / 50,042): 50,025 − 50,026 = −0,001 ve 50,000 − 50,042 = −0,042, iki fark da eksi, hep sıkı. Bölümler: 0:00 Bugünün Sorusu: Aynı Deliğe Üç Mil 0:46 Kitap ve Kapsam Haritası 1:08 Sezgi: İki Koridor 1:36 Üç Geçme Türü ve Çapraz Eşleşme 2:11 Seçmeli Montaj 2:25 Delik Tabanlı ve Mil Tabanlı Sistem 3:01 Geçme Sembolü ve Tercih Edilen Geçmeler 3:36 Klasik Yanlış: En Büyük Eksi En Büyük 3:53 Örnek 1: Makara Göbeği H7/g6 4:36 (a) Delik Sınırları 4:59 (b) Mil Sapmaları ve Sınırları 5:45 (c) En Büyük Boşluk 6:02 (c) Tuzak: 0,034 Yanlış 6:16 (d) En Küçük Boşluk 6:34 (e) Tür, Sağlama ve Ek 10 7:12 Örnek 2: Tambur Mili H7/k6 7:45 (a) Satır Seçimi ve Delik Sınırları 8:14 (b) k Milinde Alt Sapma ve Sınırlar 8:53 (c) En Büyük Boşluk 9:10 (d) En Büyük Sıkılık 9:34 (e) Ara Geçme ve Sağlama 10:08 Örnek 3: Vinçte Üç Bağlantı 10:38 Pim ve Dişli Göbeği 11:05 Burç: Sıkı Grubun En Hafifi 11:29 Burç Sağlaması: Hep Sıkı 11:53 Ne Yaptık? 12:24 Akılda Kalan Kural Bir sonraki derste yüzey durumlarına geçiyoruz: bir yüzeyin ne kadar pürüzsüz olacağı çizimde nasıl yazılır. Kaynak kitap: F. E. Giesecke vd., Technical Drawing with Engineering Graphics, 15. baskı (Pearson, 2016), Bölüm 12 (geçmeler, §12.6 yalnız tanıtma, §12.8 sembol, §12.9–12.10) ve Ek 9–13. Kitap ABD (ANSI) standartlarıyla yazılıdır; derste Türkiye'de kullanılan TS EN ISO standartları adıyla anılır ve birinci açı izdüşümü esas alınır. Konu sırası ve kurallar kitaptan alındı; animasyon, figürler, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Teknik Çizim serisinin 16. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.