Çelik Yapılar #05 | Basınç Elemanları: Kolon Neden Burkulur? Euler, Burkulma Boyu ve ÇYTHYE

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Açılıştaki 3D animasyonda aynı kesitli üç kolonu (kısa, orta, uzun) aynı hızla yüklüyoruz: önce uzun kolon yana burkuluyor, sonra orta kolon; kısa kolon ise akana kadar taşıyor. Bu derste kolonun neden burkulduğunu, Euler yükünü, burkulma boyunu ve ÇYTHYE 2016'ya göre basınç dayanımını öğreniyoruz. Bu derste: - Basınç elemanları: kolon, basınç çubuğu, çapraz; basınçta dayanımı alan ve boy birlikte belirler. - Euler burkulma yükü P_cr = π²EI/L², kritik gerilme F_e = π²E/(L/i)²; narinlik ve en büyük narinlikli eksen. - Özgün örnek: S275 HE200A, L = 5 m, iki ucu mafsallı → L/i_z ≈ 100.4, F_e ≈ 195.8 MPa, P_cr ≈ 1053.5 kN. - Gerçek kolonlar: artık gerilmeler, başlangıç eğriliği ve kolon dayanım eğrisi. - Burkulma boyu L_c = K·L: kuramsal ve önerilen K değerleri (1, 0.7 → 0.8, 0.5 → 0.65, 2 → 2.1). - ÇYTHYE 2016: P_n = F_cr·A_g, 0.658^(F_y/F_e)·F_y ve 0.877·F_e, sınır 4.71√(E/F_y) (S275 için ≈ 127), φ = 0.90, Ω = 1.67, L_c/i ≤ 200. - Özgün örnek: F_cr ≈ 152.8 MPa, P_n ≈ 821.9 kN, φP_n ≈ 739.7 kN; P_u = 760 kN yetmez, alt uç ankastre (K = 0.8) ile φP_n ≈ 914.1 kN. - Üç tuzak. Bölümler: 0:00 Geçen Ders ve Bugün 0:17 Bir Deney: Üç Kolon 0:39 Euler Burkulma Yükü 1:10 Örnek: Euler Yükü 1:50 Gerçek Kolonlar 2:21 Burkulma Boyu 2:55 ÇYTHYE: Basınç Dayanımı 3:42 Örnek: Kritik Gerilme 4:29 Örnek: Yük ve Uç Koşulu 5:03 Kolon Eğrisi 5:31 Üç Tuzak 5:58 Özet Bir sonraki derste yerel burkulmaya ve basınç elemanı tasarımına geçiyoruz. Kaynak kitap: W. T. Segui, Steel Design, 6. baskı (Cengage, 2018), Bölüm 4.1–4.3; tamamlayıcı: ÇYTHYE 2016, Bölüm 8.1–8.2. Konu sırası, tanımlar ve bağıntılar kitaptan ve yönetmelikten alındı; 3D sahne, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Çelik Yapılar serisinin beşinci dersi. Ön koşul: bu serinin dördüncü dersi.