Makine Elemanları #22 | Basma Yayında Burkulma ve Yay Malzemeleri
Yaylar- Mak.El.Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK
Sınavda şöyle gelir: serbest boyu 68 mm, ortalama sarım çapı 28 mm, tel çapı 4 mm olan basma yayında katı boyda 545.6 MPa gerilme oluşuyor. Bu yay burkulur mu? Hangi tel malzemesi bu gerilmeyi kalıcı kısalma olmadan taşır? Bu derste: - Zihinsel model: uzun ve ince yay, eksenden bastırılan kolon gibi yana bükülür; uç sabiti α uçların nasıl tutulduğunu anlatır. - Çelik sabiti adım adım: 2(E − G)/(2G + E) = 255.4/365.6 = 0.699; karekök 0.836; π × 0.836 ≈ 2.63 - Mutlak kararlılık sınırı: L0, 2.63 D/α değerinden küçük olmalı; dört uç koşulunda sınır boy 147.3 / 104.2 / 73.6 / 36.8 mm - Örnek 1 sonucu: 68 mm'lik yay dört durumdan üçünde kararlı, ankastre-serbest durumda değil - Örnek 2: bir ucu serbest yayda kritik sehim ≈ 8.76 mm, burkulma kuvveti ≈ 127.7 N; 250 N'da yay burkulur - Sağlama: iki ucu mafsallı durumda oran 6.895/5.90 ≈ 1.17, burkulma yok - Yay telleri: müzik teli, yağda temperlenmiş, sert çekilmiş, krom-vanadyum, krom-silisyum - Çekme dayanımı tel çapına bağlı: Sut = A/d^m (müzik teli, d = 4 mm: 2211/1.2226 ≈ 1808 MPa) - Burulma akma dayanımı: Ssy, Sut'un %35–52'si (tel türüne göre) - Örnek 3 (150 °C buhar hattı): beş telin emniyeti 1.49 / 1.31 / 1.13 / 1.46 / 1.56; sıcaklık müzik telini ve sert çekilmiş teli eler, en ucuz uygun tel yağda temperlenmiş tel - Üç tuzak: uç sabitine bölmek yerine çarpmak, çekme dayanımını burulmada doğrudan kullanmak, tel çapını formülde yanlış birimle yazmak Bölümler: 0:00 Giriş: Uzun Yay Neden Burkulur? 0:47 Bugünün Kapsamı 1:10 Kolon Benzetmesi 1:54 Uç Sabiti α 2:31 Mutlak Kararlılık Sınırı 3:21 Örnek 1: Verilenler 3:58 Örnek 1: Çeliğin Sabiti 4:38 Örnek 1: Dört Uç Koşulu 5:50 Örnek 2: Kritik Sehim 7:11 Örnek 2: Burkulma Kuvveti ve Önlem 8:02 Yay Malzemeleri 8:40 Beş Çelik Tel 9:25 Çekme Dayanımı ve Tel Çapı 10:07 Burulma Akma Dayanımı 11:04 Örnek 3: Buhar Hattında Tel Seçimi 11:52 Örnek 3: Müzik Teli 13:09 Örnek 3: Beş Telin Tablosu 13:54 Örnek 3: Eleme ve Seçim 15:01 Üç Tuzak 15:47 Özet 16:21 Akılda Kalan Kural Sıradaki derste: statik yükte basma yayı tasarımı. Kaynak kitap: R. G. Budynas, J. K. Nisbett, Shigley's Mechanical Engineering Design, 10. baskı — Bölüm 10 (§10-5, 10-6) (konu sırası ve kavramlar). Örnekler özgündür. Makine mühendisliği öğrencileri için Makine Elemanları serisinin yirmi ikinci dersi.
Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.