Deprem Mühendisliği #22 | Simetrik Olmayan Planlı Binalar II: Mod Çiftleri ve Ek Dışmerkezlik

Modal Analiz ve Tepki Spektrumu Analizi

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Açılıştaki 3D animasyonda iki katlı, vitrin cepheli bir bina deprem kaydıyla sallanıyor ve her kat dönüyor; üst döşemenin dönmesi alttakinin yaklaşık iki katı. Peki yakın periyotlu modları karelerin toplamının karekökü ile birleştirirsek perdeli çerçevede ne kadar yanılırız? Taban kesmesini yaklaşık yüzde 8 eksik buluruz. Üstelik vitrin perdeyle değiştirilip bina simetrik yapılsa bile yönetmelik kütle merkezini yüzde 5 kaydırır; bu kaydırma kenar çerçeveyi yüzde 6 büyütür. Bu derste çok katlı simetrik olmayan binada tepki spektrumu analizini ve kaza burulmasını görüyoruz. Bu derste: - Çok katlı simetrik olmayan bina: her katta üç serbestlik, 2N bağlaşık mod; kat yer değiştirmesi Γ_n φ_n D_n, taban kesmesi M_n* A_n, çerçeve kuvveti (Γ_n / ω_n²) k_yi (φ_yn + x_i φ_θn) A_n. - Orantılı bina kısayolu: bütün çerçevelerin kat rijitlikleri aynı oranda ise mod = plan biçimi × kat biçimi, ω² = μ ν ve Γ, M* çarpım biçiminde bulunur. - Mod çiftleri ve CQC: modlar yakın frekanslı çiftler hâlinde gelir; çift içinde SRSS kullanılmaz, tam karesel kural gerekir; çiftler arası çapraz terimler küçüktür. - Kaza burulması (Bölüm 13.4): nominal simetrik binalar da tam simetrik olmadıkları ve temel döndüğü için burulur; yönetmelikler bunu basit bir kuralla karşılar. - TBDY 2018: Tablo 3.6 A1 burulma düzensizliği, en büyük kat ötelemesinin ortalamaya oranı η_bi, 1.2'den büyükse düzensizlik; 4.5.10 ek dışmerkezlik, kütle merkezi dik doğrultudaki kat boyutunun yüzde 5'i kadar iki yöne kaydırılır. - Özgün örnek: önceki dersin 12 m × 24 m binası iki katlı; kat biçimi özdeğerleri 1 ve 6, dört mod için periyotlar 0.43, 0.36, 0.18 ve 0.15 s. Γ 0.375, 0.225, 0.25, 0.15; etkin kütleler 324, 194.4, 36 ve 21.6 t, toplam 576 t. - Spektrumdan D değerleri 50.8, 34.5, 8.46 ve 5.76 mm. Vitrin çerçevesi 2468 ve 274 kN, perdeli çerçeve 1028, 2098, 114 ve 233 kN; modal denge sağlaması 1028 + 2468 = 3496 = 324 × 10.79. - Perdeli çerçevede CQC 2543 kN, SRSS 2351 kN: yüzde 7.6 eksik. Vitrin çerçevesinde iki yöntem aynı çıkar; çünkü ikinci ve dördüncü modda bu kenar hiç oynamaz. - Varyant: vitrin yerine perde, bina simetrik; ek dışmerkezlik 0.6 m, η_bi 1.06, yani 1.2 sınırının altında; öbür kenar 0.94. - Üç tuzak: yakın modlara SRSS uygulamak, yüzde 5'i deprem doğrultusundaki boyuttan almak (doğrusu dik boyut, 12 m), ek dışmerkezliği yalnız simetrik binaya uygulamak (simetrik olmayan binada plan dışmerkezliğine ek olarak uygulanır). Bölümler: 0:00 Bir Bakış: Kat Kat Burulma 0:31 Kitap ve Kapsam 0:56 Çok Katlı Bina, 2N Serbestlik 1:29 Orantılı Bina Kısayolu 1:53 CQC: Çift İçi ve Çiftler Arası 2:14 Kaza Burulması 2:45 TBDY 2018: Ek Dışmerkezlik ve A1 3:21 Üç Tuzak 3:44 Örnek: İki Katlı Vitrin Cepheli Bina 4:15 Kat Biçimi Özdeğeri 5:03 Kat Biçimleri ve Dört Mod 5:50 Katılım Çarpanları 6:40 Etkin Kütleler 7:18 Spektrum ve Kesme Kuralı 7:56 Vitrin Çerçevesi 8:40 Perdeli Çerçeve ve Modal Denge 10:10 Tam Karesel Birleştirme 10:49 SRSS Kıyası 11:19 Varyant: Ek Dışmerkezlik 12:40 Özet 13:09 Akılda Kalan Kural Bir sonraki derste köprü gibi uzun yapılarda farklı mesnet hareketlerine geçiyoruz. Kaynak kitap: A. K. Chopra, Dynamics of Structures: Theory and Applications to Earthquake Engineering, 5. baskı SI (Pearson, 2020), Bölüm 13.4 ve 13.9; Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018, Tablo 3.6 (A1) ve 4.5.10. Konu sırası, tanımlar ve bağıntılar kaynaklardan alındı; 3D sahne, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Deprem Mühendisliği serisinin yirmi ikinci dersi. Ön koşul: önceki ders (simetrik olmayan planlı binalar, kütle ve rijitlik merkezi).

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.