Çelik Yapılar #24 | Dışmerkez Birleşimler: Bulon Grubunda ve Kaynakta Kesme + Çekme
BirleşimlerEğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK
Sınavda şöyle bir soru geliyor: kolon başlığına 10 adet M20, 8.8 sınıfı bulonla bağlı bir braket; iki sütun, beş sıra, sıra aralığı 80 mm. Yük kolon yüzünden 180 mm uzakta: sabit 100 kN, hareketli 225 kN. Bulonlar yeterli mi? Bu derste yük bulon düzlemine dik bir kolla gelince bulonların hem kesme hem çekme taşıdığını, tarafsız eksen yaklaşımıyla bulon çekmesinin nasıl bulunduğunu, kesme varken çekme dayanımının nasıl azaldığını ve kaynakta aynı iki etkinin dik gerilmeler olarak nasıl birleştiğini görüyor, bu sınav sorusunu hiçbir işlemi atlamadan çözüyoruz. Bu derste: - Sezgi: duvara vidalı raf. Ucuna ağırlık konunca raf hem aşağı kaymak ister, vidalar keser, hem de öne devrilmek ister: üst vidalar sökülmeye çalışır, alt kenar duvara bastırır. Konsol braketin bulonlarında da kesme bütün bulonlara eşit bölünür, moment üstteki bulonları çeker. - Yöntem: yük P ve M = P e olarak ayrılır; kesme bulonlara eşit bölünür; tarafsız eksen bulon alanlarının ağırlık merkezinden geçer, üstteki n bulon çekmede sayılır ve M = n r_t d bağıntısıyla çekme bulunur. Bulon hem kesme hem çekme taşıdığı için çekme dayanımı F'nt = 1.3 Fnt − Fnt / (φ Fnv) × f_rv ile azaltılır (ÇYTHYE 13.3.10). Kaynakta f_v = P / A ve f_t = M c / I dik gerilmelerdir; bileşke karekökle bulunur. - Klasik yanlış: bulonları yalnız kesmeyle kontrol edip momentin doğurduğu çekmeyi unutmak. Bu soruda oran 0.57 görünür, doğrusu 0.87. Çekmeyi bulup etkileşimi unutmak ve tam Fnt = 600 MPa ile çalışmak da oranı 0.64 gösterir; dayanım üçte birden fazla abartılır. - Soru 1: P_u = 480 kN, M_u = 86.4 kNm; bulon başına kesme 48 kN (φRnv ≈ 84.8 kN); tarafsız eksen orta sırada, üstteki 4 bulonda r_t = 90 kN; F'nt = 780 − 340 = 440 MPa, φRn ≈ 103.7 kN; oran 90 / 103.7 ≈ 0.87, bulonlar yeterli. Ezilme 224.5 kN ile yönetmez; sürtünme etkili olsaydı k_sc ≈ 0.34 olurdu. - Soru 2 (kısa varyant): 15 mm konsol levhalı kaynaklı braket, iki yanında 300 mm düşey köşe kaynak, e = 150 mm, G 50 + Q 75 kN; P_u = 180 kN, M_u = 27 kNm; f_v = 300, f_t = 900, f_r ≈ 948.7 N/mm; E42 elektrotla φ F_E = 225 N/mm; a ≥ 4.22 mm, a = 5 mm seçilir (1125 N/mm, kullanım 0.84). Momenti unutmak kaynağı üçte bir kalınlıkla bırakır. Bölümler: 0:00 Bugünün Sorusu: Yük Kolondan Uzakta, Bulonlar Ne Taşır? 0:46 Önceki Konular ve Kitap Bölümü 1:19 Yöntem: Kesme Eşit, Moment Üstteki Bulonları Çeker 2:01 Önçekme, Ayrılma ve Sürtünme Etkili Birleşim 2:33 Anımsatma: Kesme Varken Azaltılmış Çekme Gerilmesi 2:59 Kaynakta Kesme + Çekme: Dik Gerilmeler 3:32 Kapsam Haritası 3:47 Klasik Yanlış: Çekmeyi ve Etkileşimi Unutmak 4:09 Soru 1: Bulonlu Konsol Braket, 10 × M20 8.8 4:41 Soru 1: Bulon Değerleri ve İstenen 5:07 Gereken Yük ve Moment 5:32 Eşit Kesme ve Kesme Dayanımı 6:11 Tarafsız Eksen ve Bulon Çekmesi 6:47 Azaltılmış Çekme Gerilmesi 7:15 Bulon Dayanımı ve Oran 7:35 Sağlama: Kuvvet Çifti ve Etkileşimsiz Tuzak 8:05 Sürtünme Etkili Olsaydı? 8:41 Soru 2 (Kısa Varyant): Kaynaklı Braket, Yük ve Moment 9:23 İki Gerilme ve Bileşke 10:05 Kalınlık, Sınırlar ve Sağlama 10:48 Ne Yaptık? 11:17 Akılda Kalan Kural Sonraki derste uç levhalı birleşimlere geçiyoruz: levha kalınlığı, bulon çekmesi, kaldıraç etkisi ve kolon tarafı kontrolleri. Kaynak kitap: W. T. Segui, Steel Design, 6. baskı (Cengage, 2018), Bölüm 8.3 ve 8.5; Türkiye uygulaması: ÇYTHYE 2016, 13.2.2.2 (köşe kaynak boyutları), 13.2.4 (köşe kaynak dayanımı), 13.3.4 (bulon gerilmeleri), 13.3.9 ve 13.3.10 (çekme, kesme ve birleşik etki), 13.3.11 ve 13.3.12 (sürtünme etkili birleşim, dış çekme), 13.3.13 (ezilme) ve 13.4.2 (esas metal kesme). Konu sırası, tanımlar ve bağıntılar kitaptan ve yönetmelikten alındı; animasyon, figürler, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Çelik Yapılar serisinin 24. dersi. Ön koşul: dışmerkez bulon grupları, çekmeli bulonlar ve kesme ile çekme etkileşimi konularının görüldüğü önceki dersler.
Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.