Üretim Teknolojileri #11 | Plastik Enjeksiyon Kalıplama: Kalıp Neden Parçadan Büyük Yapılır?

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Malzemeleri tanıdık; şimdi onlara şekil veren süreçlere geçiyoruz. İlk durak: plastik enjeksiyon kalıplama. Sınavda soru şöyle gelir: polietilen bir kapağın çapı 120 mm olacak, kalıp iki gözlü. Kalıp boşluğunun çapı ne olmalı, boşluk basıncı 50 MPa ise kapama kuvveti en az ne olmalı, çevrim 25 s ise saatte kaç kapak çıkar? Hepsini adım adım, her işlemi tek tek göstererek hesaplıyoruz. Bu derste: - İki fikir: plastik soğurken büzülür, bu yüzden kalıp çekme payı kadar büyük yapılır: Dc = Dp + Dp·S + Dp·S². Eriyik basıncı kalıbı açmak ister; kapama kuvveti en az basınç çarpı izdüşüm alanı olmalı, yoksa çapak oluşur. - Üç klasik yanlış: kalıbı parçadan küçük yapmak (Dp(1 − S)); kapama kuvvetinde parçanın yüzey alanını almak (doğrusu açılma yönüne dik izdüşüm alanı); göz sayısını unutmak. - Soru 1 (sınav tipi, tam çözüm): 120 × 0.025 = 3 mm, 120 × 0.025² = 0.075 mm → Dc = 123.075 mm; bir göz π/4 × 123.075² ≈ 11 897 mm², iki göz ≈ 23 793 mm²; F = 50 N/mm² × 23 793 mm² ≈ 1190 kN (1300 kN makine); 3600 / 25 × 2 = 288 kapak / saat. - Soru 2 (kısa varyant): aynı kalıba ABS (S = 0.006) → Dp = 123.075 / 1.006036 ≈ 122.34 mm: kapak 2.34 mm büyük çıkar; kalıp her plastik için ayrı ölçülür. - Soru 3: siz deneyin, sonra çözüm (naylon-6,6, S = 0.020, 50 mm → 51.02 mm). Bölümler: 0:00 Sınav sorusu: iki gözlü kalıpta PE kapak 0:53 İki fikir: büzülme ve kapama kuvveti 1:52 Üç klasik yanlış 2:15 Soru 1: iki gözlü kalıp 2:42 Adım 1: kalıp ölçüsü 3:13 Adım 2–3: izdüşüm alanı ve kapama kuvveti 3:58 Adım 4: üretim hızı 4:24 Soru 2: aynı kalıba ABS 5:04 Soru 3: sıra sizde 5:15 Soru 3: çözüm 5:37 Ne yaptık? Yöntem geri sayımı 5:56 Akılda kalacak kural Gelecek derste: toz metalurjisi — tozdan parça, sıkıştırma ve sinterleme. Kaynak kitap: M. P. Groover, Fundamentals of Modern Manufacturing: Materials, Processes, and Systems, 4. baskı — §13.6 enjeksiyon kalıplama (süreç, makine, kalıp, çekme payı ve kusurlar) (konu sırası ve kavramlar). Örnekler özgündür. Makine mühendisliği öğrencileri için Üretim (İmalat) Teknolojileri serisinin on birinci dersi.