Çelik Yapılar #21 | Burulmalı ve Eğilmeli-Burulmalı Burkulma, Yapma Basınç Elemanları
Basınç Elemanları ve Kolon BurkulmasıEğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK
Sınavda şöyle bir soru geliyor: çatı makasının üst başlığı, sırt sırta iki korniyer 100 × 100 × 10, S235. Makas düzleminde burkulma boyu 2 m, düzlem dışında 4 m. Kaç ara bağlantı gerekir, hangi burkulma biçimi yönetir, 488 kN'luk yükü taşır mı? Bu derste kolonun eğilerek, burularak ya da ikisi birlikte burkulmasını, çift korniyer gibi yapma elemanlarda ara bağlantıların rolünü ve değiştirilmiş narinliği görüyor, bu sınav sorusunu bütün şıklarıyla, hiçbir işlemi atlamadan çözüyoruz. Bu derste: - Üç kolon sezgisi: aynı yükte I kesitli kolon yana eğilir, haç kesitli kolon yerinde döner, çift korniyer hem eğilir hem döner. Kayma merkezi ağırlık merkezinden ayrıysa eğilme ile burulma birleşir; iki parçalı elemanda bağ levhaları yoksa parçalar ayrı ayrı dalgalanır. - Yöntem: kolon bağıntısı hep aynı, değişen yalnız elastik burkulma gerilmesi Fe. Fez = G J / (Ag io²), io² = xo² + yo² + (Ix + Iy) / Ag, H = 1 − (xo² + yo²) / io²; eğilmeli-burulmalı burkulmada Fe, (Fey + Fez) / (2H) · [1 − √(1 − 4 Fey Fez H / (Fey + Fez)²)]; haç kesitte Fe = G J / (Ix + Iy). Yapma elemanda a / ii ≤ 3/4 (Lc/i)maks ve (Lc/i)m = √((Lc/i)o² + (Ki a / ii)²). ÇYTHYE 8.2.2 ve 8.4 bağıntıları kitaptakiyle aynıdır; tek fark Ki katsayısında diğer kesitler için kitap 0.86, yönetmelik 1.00 alır. - Klasik yanlış: çift korniyerde yalnız küçük atalet yarıçaplı ekseni (x) hesaplamak; bu soruda 654.6 kN bulunur, doğrusu 515.6 kN, yani yüzde 27 fazla. - Soru 1: A = 3840 mm², ix = 30.4 mm, Iy ≈ 7.772 · 10⁶ mm⁴, iy ≈ 45.0 mm; x ekseninde φPn ≈ 654.6 kN; 3/4 kuralıyla bir ve iki bağlantı yetmez (narinlik 102.6 ve 68.4, sınır 66.7), üç bağlantı gerekir (51.3); (Lc/i)m ≈ 92.5, Fey ≈ 230.6 MPa; J ≈ 126700 mm⁴, yo = 23.2 mm, io² ≈ 3484 mm², H ≈ 0.846, Fez ≈ 731 MPa; Fe ≈ 216.5 MPa, Fcr ≈ 149.2 MPa, φPn ≈ 515.6 kN ≥ Pu = 488 kN (kullanım 0.95); yöneten simetri ekseninde eğilmeli-burulmalı burkulma. - Soru 2 (kısa varyant): iki levha 240 × 12 mm haç kesitli, 2 m boyunda S355 kolon; Fe burulmalı ≈ 751 MPa, eğilmeli ≈ 1221 MPa, burulma yönetir; φPn ≈ 1471 kN ≥ 1320 kN (kullanım 0.90). Boy 4 m olsa eğilmeli burkulma öne geçer. Bölümler: 0:00 Bugünün Sorusu: Aynı Yükte Üç Kolon, Üç Burkulma 0:54 Önceki Konular ve Kitap Bölümü 1:21 Üç Burkulma Biçimi ve Hangi Kesitte Görüldüğü 1:54 Elastik Burkulma Gerilmesi Fe: İki Yay Sezgisi 2:47 Yapma Elemanlar: Ara Bağlantılar ve Değiştirilmiş Narinlik 3:35 Kapsam Haritası 3:49 Klasik Yanlış: Yalnız x Ekseni 4:10 Soru 1: Çatı Makası Üst Başlığı (a–g) 4:57 (a) Kesit Sınıfı ve (b) Kesit Özellikleri 6:16 (c) x Ekseninde Eğilmeli Burkulma 7:14 (d) Gereken Ara Bağlantı Sayısı 7:54 (e) Değiştirilmiş Narinlik ve Fey 8:41 (f) J, Kayma Merkezi, io², H ve Fez 10:06 (g) Denklem 8.6 ile Fe 10:54 Fcr, φPn ve Kontrol 11:41 Yöneten Biçim ve Sağlama 12:17 Soru 2 (Kısa Varyant): Haç Kesitli Kolon 14:27 Ne Yaptık? 14:56 Akılda Kalan Kural Sonraki derste çeşitli kesitlerin eğilme dayanımını görüyoruz. Kaynak kitap: W. T. Segui, Steel Design, 6. baskı (Cengage, 2018), Bölüm 4.8–4.9; Türkiye uygulaması: ÇYTHYE 2016, 8.2.2 (burulmalı ve eğilmeli-burulmalı burkulma, Denk. 8.5, 8.6, 8.10, 8.14) ve 8.4 (yapma elemanlar, Denk. 8.21b ve 8.22). Konu sırası, tanımlar ve bağıntılar kitaptan ve yönetmelikten alındı; animasyon, figürler, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Çelik Yapılar serisinin 21. dersi. Ön koşul: eğilmeli burkulma, yerel burkulma ve etkin boy konularının görüldüğü önceki dersler.
Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.