Borçlar Hukuku #07 | Haksız Fiil: Genel Sorumluluk ve Unsurları

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sınavda olay şöyle gelir: eksi dört derecede bir sabah fırıncı Ozan dükkânının önündeki kaldırımı hortumla yıkar, su donar; kurye Selin buzda kayar, bileği kırılır, telefonu parçalanır. Aralarında hiçbir sözleşme yok. Selin zararını Ozan'dan isteyebilir mi, Ozan'ın savunmaları sonucu değiştirir mi, kim neyi ispat eder? Borçlar Hukuku serisinin yedinci dersinde borcun ikinci büyük kaynağına geçiyoruz: haksız fiil. Genel haksız fiil sorumluluğunun beş unsurunu (fiil, hukuka aykırılık, zarar, illiyet bağı, kusur) beş halkalı bir zincirle kuruyor, hukuka uygunluk sebeplerini ve ispat yükünü olay üzerinde adım adım çözüyoruz. Bu video genel bilgidir, hukuki danışmanlık değildir; somut bir durum için bir avukata danışın. Bu derste: - Haksız fiil sorumluluğu: aralarında hukuki ilişki olmayan kişiler arasında borcu kanun doğurur; dayanak TBK m. 49/1 (kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür) - Beş unsur: fiil (icrai ya da ihmali), hukuka aykırılık, zarar, illiyet bağı, kusur; biri eksikse m. 49/1 işlemez - Hukuka aykırılık: mutlak hak (vücut bütünlüğü, mülkiyet, kişilik) ihlali; yalnız malvarlığı eksilmesinde hâkim görüşe göre koruma normu gerekir; ahlaka aykırı kasıtlı fiil (m. 49/2) - Hukuka uygunluk sebepleri: kanunun verdiği yetki (m. 63/1), rıza, üstün yarar, haklı savunma, kendi gücüyle koruma, zorunluluk (m. 63/2); haklı savunmada sorumluluk yok, zorunlulukta hâkim hakkaniyete göre giderim belirler (m. 64) - Zarar: fiili zarar ve kazanç kaybı (fark teorisi) - Uygun illiyet bağı; mücbir sebep, zarar görenin ya da üçüncü kişinin ağır kusuru illiyeti keser, yoğunlukta değilse ancak indirim sebebi olabilir - Kusur: kast, ağır ve hafif ihmal; ihmalin ölçüsünde öğretide görüş ayrılığı var; ayırt etme gücü; hakkaniyet sorumluluğu (m. 65) ve geçici kayıp (m. 59) - İspat: zarar gören, zararı ve zarar verenin kusurunu ispat eder (m. 50/1); miktar tam ispat edilemezse hâkim hakkaniyete uygun belirler (m. 50/2) - Olay 1 (a): sözleşme yok, dayanak m. 49/1; yıkama (icrai) + tuz dökmeme, uyarmama (ihmali); mutlak hak ihlali; istenen kalemler 25.000 + 30.000 = 55.000 TL - Olay 1 (b): uygun illiyet var; Ocak'ta don mücbir sebep değil; telefona bakmak illiyeti kesmez, en fazla indirim sebebi; kast yok ama ihmal yeter - Olay 1 (c): ispat yükü Selin'de (m. 50/1); kazancın tam miktarı ispat edilemezse talep düşmez (m. 50/2) - Olay 2: kamyonetten kaçarken çiti kırmak zorunluluk hâli, hukuka aykırı sayılmaz (m. 63/2); hâkim hakkaniyete göre giderim belirler (m. 64/2); yayayı itmek ise hukuka aykırı Bölümler: 0:00 Giriş ve Sınav Olayı 0:38 Kaynak Kitap, Not ve Ders Haritası 1:08 Sözleşme mi Haksız Fiil mi: Beş Halka 1:54 Fiil ve Hukuka Aykırılık 2:42 Hukuka Uygunluk Sebepleri 3:30 Zarar: Fiili Zarar ve Kazanç Kaybı 4:01 İlliyet Bağı ve Kesilmesi 4:47 Kusur ve Ayırt Etme Gücü 5:34 Olay 1: Ozan, Selin ve Buzlu Kaldırım 6:43 Olay 1 (a): Kaynak, Fiil, Hukuka Aykırılık, Zarar 7:51 Olay 1 (b): İlliyet Bağı ve Savunmalar 8:55 Olay 1 (b): Kusur 10:03 Olay 1 (c): İspat ve Sonuç 11:09 Olay 2: Zorunluluk Hâli 12:07 Olay 2: Hakkaniyet ve Varyant 13:09 Bu Derste Öğrendiklerimiz 13:30 Akılda Kalan Kural ve Sıradaki Ders Sıradaki derste kusursuz sorumluluğa geçiyoruz: kusur olmadan da sorumlu olunan hâller. Kaynak: Halûk N. Nomer, Borçlar Hukuku Genel Hükümler El Kitabı, gözden geçirilmiş 4. bası (Beta, İstanbul 2023) ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 49–50, 59, 63–65 (birincil kaynak). Kitaptan konu sırası ve tanımlar alındı; ekrandaki madde metinleri kanundan aynen aktarıldı. Olaylar özgündür. Borçlar Hukuku serisinin yedinci dersi.