Makine Elemanları #16 | Vida Dişleri ve Güç Vidaları

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

İki kriko düşünelim; vidaları aynı çapta ve üzerlerinde aynı yük var. Soldakini çevirip yükü kaldıralım ve kolu bırakalım: yük olduğu yerde kalıyor. Sağdakine de aynısını yapalım: kolu bırakır bırakmaz vida kendi kendine dönüyor ve yük aşağı iniyor. Fark, dişin eğiminde ve sürtünmede. Bugün vida dişlerini ve güç vidalarını öğreniyoruz. Bu derste: - Vida Dişinin Dili: Önce adlandırma. Dişin en dış çapına anma çapı, diş diplerinden geçen çapa çekirdek çapı, ikisinin arasındaki teorik çapa böğür çapı denir. - Metrik Diş: Metrik dişin profili 60 derecelik simetrik bir üçgendir. Vida, anma çapı ve adımla yazılır: Em 12 çarpı 1.75, dış çapı 12 milimetre, adımı 1.75 milimetre olan kaba dişli vidadır. - Güç Vidaları: Dönme hareketini doğrusal harekete çeviren ve kuvvet ileten vidalara güç vidası denir: torna tezgâhının kılavuz mili, mengene, pres ve kriko. - Dişi Açıp Düzleştirmek: Bir dişi tek tur boyunca açıp düzleştirelim: bir dik üçgen çıkar. Tabanı ortalama çaptaki çevre, yani pi çarpı ortalama çap; yüksekliği hatvedir. - Örnek: 25 kN Kriko: Örneğimiz 25 kilonewtonluk bir kriko: 40 milimetre çaplı, 6 milimetre adımlı, tek ağızlı kare dişli çelik vida ve bronz somun. - Kaldırma Torku: Kaldırma torku: kuvvet çarpı ortalama çap bölü 2, çarpı hatve artı pi çarpı sürtünme çarpı ortalama çap, bölü pi çarpı ortalama çap eksi sürtünme çarpı hatve. - Verim: Sürtünme olmasaydı tork yalnız kuvvet çarpı hatve bölü 2 pi olurdu: yaklaşık 23.9 newton metre. - Kendinden Kilitleme: İndirme torku aynı bağıntıdan işaret değiştirerek bulunur; dişte yaklaşık 31.4 newton metre ve pozitif. - Bedeli ve Trapez Diş: Kendinden kilitli bir vidanın verimi her zaman yüzde 50'nin altındadır. Hızlı ve verimli hareket gerekiyorsa bilyalı vida kullanılır, ama o zaman yükü tutmak için bir fren gerekir. - Gerilmeler: Gövdede bası gerilmesi, 4 çarpı kuvvet bölü pi çarpı çekirdek çapının karesi: yaklaşık 27.5 megapaskal. Bölümler: 0:00 Vida Dişleri ve Güç Vidaları 0:24 Vida Dişinin Dili 0:51 Metrik Diş 1:26 Güç Vidaları 1:48 Dişi Açıp Düzleştirmek 2:12 Örnek: 25 kN Kriko 2:42 Kaldırma Torku 3:23 Verim 3:42 Kendinden Kilitleme 4:16 Bedeli ve Trapez Diş 4:40 Gerilmeler 5:06 Üç Tuzak 5:27 Özet ve Sıradaki Ders Sırada cıvatalar ve bağlantı rijitliği var. Kaynak kitap: R. G. Budynas, J. K. Nisbett, Shigley's Mechanical Engineering Design, 10. baskı (konu sırası ve kavramlar). Örnekler özgündür. Makine mühendisliği öğrencileri için Makine Elemanları serisinin on altıncı dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.