Fizyoloji #29 | Boşaltım Sistemi: İşlevsel Anatomi ve Böbreklerde İdrar Oluşumu

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Böbreğe dakikada bol kan geliyor, süzülen sıvı da çok; ama son idrar neden bu kadar az? İdrarda derişimi yüksek olan bir madde mutlaka daha çok mu atılmıştır? Tek bir böbrek kayıt dosyasını baştan sona çözüyoruz: önce plazma ayrımı ve su defteri, sonra dört maddenin her biri için süzülen yük, geri emilim, salgılanma ve idrar derişimi; atılım = F − R + S. Ardından üreter, mesane, sistometrogram ve işeme refleksini kuruyoruz. Tıp, hemşirelik, ebelik ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - Böbreğin çok yönlü işlevleri: atık uzaklaştırma, su ve elektrolit dengesi, ozmolarite, arter basıncı, asit-baz, eritropoetin, D vitamini, glukoneogenez - Makro anatomi: korteks, medulla piramitleri, papilla, kaliksler, pelvis; arter ağacı ve seri iki kılcal ağ (glomerül ve peritübüler); böbrek kan akımı - Nefron: Bowman kapsülü, proksimal tübül, Henle kulpu, makula densa, distal tübül, toplama kanalı; kortikal ve jukstamedüller nefron, vasa rekta - İdrar oluşumunun dört süreci ve dört örüntü: süzülme, geri emilim, salgılanma; atılım = F − R + S (aynı madde, aynı birim) - Plazma ayrımı: 1000 × 0,4 = 400 mL/dk alyuvar; 1000 − 400 = 600 mL/dk plazma; 600 − 120 = 480 mL/dk damarda kalan - Su defteri: 120 − 119 = 1 mL/dk son idrar; 480 + 119 = 599 mL/dk - Dört izleyici: A yalnız süzülür (120 mg/mL); B kısmen geri emilir (120 − 114 = 6); C tamamen geri emilir (60 − 60 = 0); D süzülür ve salgılanır (24 + 36 = 60) - Duyarlılık: filtrasyon %10 artar, geri emilim sabit kalırsa 132 − 119 = 13 mL/dk, yani 13 kat idrar - Üreter peristaltizmi, eğik giriş ve reflü, üreterorenal refleks; mesane gövdesi, trigon, iç ve dış sfinkter; pelvik, pudendal sinirler ve üst merkezler - Mesane doluşu: 1 × 160 = 160 mL; 40 + 160 = 200 mL - Sistometrogram: ilk yükseliş, yatık bölge, dik bölge; işeme refleksi dalgaları - İşeme refleksi: gerilme, pelvik duyu, sakral omurilik, detrüsör kasılması; kendini güçlendirme, yorulma, üst merkez izni - Sinirsel işeme bozuklukları: duyu yolu kesik (atonik mesane, taşma), sakral üstü kesi (spinal şok, otomatik mesane), ketlenmemiş mesane - Kısa varyant: su geri emilimi 118 mL/dk olunca 120 − 118 = 2 mL/dk idrar; B'nin atımı 6 mg/dk aynı kalır, derişim 6 / 2 = 3 mg/mL'ye iner Bölümler: 0:00 Bol Kan, Çok Filtrat, Az İdrar 0:38 Kaynak ve Konu Haritası 1:04 Böbreğin Çok Yönlü İşlevleri 2:06 Makro Anatomi ve Böbrek Kan Akımı 3:08 Nefron: Kortikal ve Jukstamedüller 4:05 İdrar Oluşumu: Atılım = F − R + S 5:04 Dosya: Verilenler ve İstenenler 5:52 Plazma Ayrımı 6:39 Su Defteri 7:17 A Maddesi: Yalnız Süzülme 8:11 B Maddesi: Kısmi Geri Emilim 8:54 C Maddesi: Tam Geri Emilim 9:37 D Maddesi: Süzülme ve Salgılanma 10:34 Dört Örüntü ve 13 Kat Duyarlılık 11:45 Üreter, Mesane ve Sinirleri 12:57 Mesanenin Doluşu: 40 + 160 = 200 mL 13:43 Sistometrogram 14:40 İşeme Refleksi 15:48 Sinirsel İşeme Bozuklukları 16:52 Kısa Varyant: R = 118 mL/dk 17:29 Varyant: Aynı Atım, Yarı Derişim 18:10 Özet 18:40 Tübüle Giren Her Şey Atılmaz Önceki ders: Fizyoloji #28 | Sıvı Bozuklukları: Hiponatremi, Hipernatremi ve Ödem (bağlantı yayınlanınca eklenecek). Sonraki ders: Fizyoloji #30 | Glomerül Filtrasyonu, Böbreğin Kan Akımı ve Kontrolleri (Bölüm 27; hazırlanıyor). Kaynak kitap: John E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 26, basılı s. 323–333 (PDF s. 314–324). Türkçe terimler: Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji, 13. baskı. Şekiller ve çözümlü örnekler özgündür. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda tanı, tedavi, ilaç ya da doz önerisi yoktur; örnekteki sayılar öğretim için hazırlanmıştır. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Fizyoloji serisinin 29. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.