Teknik Çizim #14 | Ölçülendirme II: Delik, Havşa, Pah ve Koordinat Ölçülendirme

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sınavda şöyle bir soru geliyor: faturalı bir mili eksiksiz ve fazlasız ölçülendirin; ardından koordinat ölçülü bir levhada delik aralıklarını bulun ve hatalı ölçüleri düzeltin. Açılıştaki 3D animasyonda çelik bir bağlantı levhası delinirken üstündeki iki ölçü aynı boyu farklı söylüyor: usta hangisine güvenir? Bu derste ölçülendirmenin ikinci bölümünü işliyoruz. Bu derste: - Mantık: ölçülü çizim ustaya yazılmış bir tariftir. Her öğe için iki soru sorulur: ne büyüklükte (boyut ölçüsü) ve nerede (konum ölçüsü). Her soruya tek cevap verilir; eksik cevapta usta tahmin eder, çift cevap çelişebilir. - Simgeler ve delik notları: çap simgesi silindirde ve delikte sayının önüne yazılır, silindire yarıçap verilmez; R yalnız yaylara, küreye S⌀. Delik notu adet, çap ve derinlikten oluşur (geçiş deliğinde derinlik yok, kör delikte derinlik simgesi). Havşada büyük çap ve açı, silindirik havşada büyük çap ve derinlik; pah 2 × 45° gibi tek notla. - Yerleştirme: ölçü biçimi en iyi gösteren görünüşe konur, gizli çizgiye ölçü verilmez; kısa ölçüler içte, uzun ölçüler dışta. Çok delikli parçada koordinat ölçülendirme: bütün konumlar tek bir sıfır köşesinden, delikler bir tabloda. Kurallar ISO 129-1 (TS EN ISO 129-1) ile adıyla anılır. - Klasik yanlış: ne kadar çok ölçü, o kadar güvenli sanmak. Zincirin bütün halkaları ve toplam birlikte yazılırsa zincir kapanır; sapmalar birikince iki ölçü tutmaz. Zincirde bir halka boş bırakılır. - Örnek 1 (faturalı mil): kademeler ⌀30 × 40, ⌀40 × 25, ⌀24 × 35, sol uçta 2 × 45° pah. Gereken ölçü 3 × 2 + 1 = 7; toplam 100 yazılır, serbest uçtaki 35 boş bırakılır (100 − 40 − 25 = 35). Pahlı uç yüzün çapı 30 − 4 = 26 mm, ayrıca yazılmaz. - Örnek 2 (koordinat ölçülü levha): 120 × 80 × 16 levha, sıfır sol alt köşe; A1–A4 ⌀10 delikler (15, 15), (105, 15), (105, 65), (15, 65), B1 ⌀12 havşalı (havşa ⌀20, 90°) levhanın tam merkezinde (60, 40), C1 ⌀8 kör delik 10 derin. Aralıklar 90 ve 50 mm, çapraz aralık √(8100 + 2500) ≈ 103 mm; havşa derinliği (20 − 12) / 2 = 4 mm; kör delik altında 16 − 10 = 6 mm et. Hatalı çizimde dört hata: kapalı zincir, gizli çizgiye ölçü, delikte R 5 (doğrusu ⌀10), uzun ölçünün içte kalması. Bölümler: 0:00 Bugünün Sorusu: Usta Hangi Ölçüye Güvenir? 0:42 Kitap ve Kapsam Haritası 1:02 Mantık: Ölçülü Çizim Bir Tariftir 1:26 Ölçü Simgeleri ve Delik Notları 2:05 Ölçüleri Yerleştirme Kuralları 2:47 Klasik Yanlış: Çok Ölçü Güvenlidir 3:09 Örnek 1: Faturalı Mil (a, b, c, d) 3:48 (a) Kaç Ölçü, Çaplar Nereye? 4:17 (b) Boylar: Zinciri Aç 4:45 (c) Pah: Tek Not 5:11 (d) Yerleşim ve Sağlama 5:37 Örnek 2: Koordinat Ölçülü Levha 6:12 (a) Delik Tablosunu Oku 6:41 (b) Delik Aralıkları 7:08 (b) Köşegen ve Mertebe 7:34 (c) Havşa Derinliği ve Et 8:01 (d) Hatalı Çizim: 1 ve 2 8:31 (d) Hatalı Çizim: 3 ve 4 9:00 Ne Yaptık? 9:30 Akılda Kalan Kural Bir sonraki derste toleranslara geçiyoruz: bir ölçünün ne kadar sapabileceğini yazmayı öğreneceğiz. Kaynak kitap: F. E. Giesecke vd., Technical Drawing with Engineering Graphics, 15. baskı (Pearson, 2016), Bölüm 11 (§11.21–11.28, §11.30–11.34, §11.37–11.39, §11.44–11.46). Kitap ABD (ANSI) standartlarıyla yazılıdır; derste Türkiye'de kullanılan TS EN ISO standartları adıyla anılır ve birinci açı izdüşümü esas alınır. Konu sırası ve kurallar kitaptan alındı; animasyon, figürler, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Teknik Çizim serisinin 14. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.