Fizyoloji #32 | Geri Alımın Düzenlenmesi ve Klirens

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Bir hastada inülin klirensi dakikada 120 mL, PAH klirensi 540 mL, PAH çıkarım oranı %90, hematokrit 0,4: filtrasyon fraksiyonu %22 mi, %20 mi, %12 mi? Üç şık da aynı sayılardan çıkıyor; doğruyu seçmek için her klirensin neyi ölçtüğünü bilmek gerekir. Önce böbreğin geri alımı nasıl ayarladığını, dört katmanda görüyoruz; sonra tek bir hasta dosyasını adım adım çözüyoruz: GFR, kreatinin salgısı, RPF, kan akımı, filtrasyon fraksiyonu, sodyum dengesi ve peritübüler kuvvetler. Tıp, hemşirelik, ebelik ve sağlık bilimleri öğrencileri için. Bu derste: - Glomerülotübüler denge: GFR 125 → 150 mL/dk olunca proksimal geri alım 81 → 97,5 mL/dk, pay ≈ %65 sabit kalır; hormon gerekmez, yalıtılmış tübülde bile görülür, distal tübül aşırı yüklenmez - Peritübüler kılcal kuvvetleri: hidrostatik 13 ve 6, onkotik 32 ve 15 mm Hg; net 10 mm Hg, Kf 12,4 → ≈ 124 mL/dk geri alım; doku aralığı basıncı ve sızdıran sıkı bağlantılardan geri sızma - Basınç natriürezi ve diürezi (otoregülasyon 75–160 mm Hg, üç mekanizma); sempatik sistem: arteriyol daralması, α-adrenerjik geri alım, renin - Hormonlar (Tablo 28-3): aldosteron (esas hücre, Na⁺ geri alımı, K⁺ ve H⁺ salgısı, Addison ve Conn), anjiyotensin II (en güçlü Na⁺ tutucu, üç yol), ADH (akuaporin-2), ANP, PTH - Klirens: birim zamanda bir maddeden tamamen arındırılan plazma hacmi; C = U × V ÷ P; inülin (GFR), kreatinin (az salgılanır), PAH (%90 çıkarım, etkin RPF) - Adım 1: inülin 30 × 2 = 60; 60 ÷ 0,5 = 120 mL/dk (GFR); kreatinin 0,65 × 2 = 1,3; 1,3 ÷ 0,01 = 130; süzülen 120 × 0,01 = 1,2; 1,3 − 1,2 = 0,1 mg/dk salgı - Adım 2: PAH 5,4 × 2 = 10,8; 10,8 ÷ 0,02 = 540 (etkin RPF); 0,02 − 0,002 = 0,018; 0,018 ÷ 0,02 = 0,9; 540 ÷ 0,9 = 600 (RPF); 1 − 0,4 = 0,6; 600 ÷ 0,6 = 1000 mL/dk (kan akımı); 120 ÷ 600 = 0,2 → B şıkkı, %20 - Adım 3: sodyum 140 mmol/L = 0,14 mmol/mL; 120 × 0,14 = 16,8; 0,07 × 2 = 0,14; 16,8 − 0,14 = 16,66 mmol/dk geri alınır; klirens 0,14 ÷ 0,14 = 1 mL/dk; 1 ÷ 120 ≈ 0,008; kitabın klirens listesi (glukoz 0 … kreatinin 140) - Adım 4: glomerülotübüler denge 120 × 0,65 = 78; 150 × 0,65 = 97,5; distale 42 → 52,5 (dengesiz olsaydı 72); peritübüler kuvvetler 13 − 6 = 7; 32 − 15 = 17; 17 − 7 = 10; 12,4 × 10 = 124; basınç artınca 12,4 × 7 = 86,8 mL/dk - Varyant: GFR yarıya inerse plazma kreatinini 2 katına, dörtte bire inerse 4 katına çıkar; hasta böbrekte PAH çıkarımı %60 olursa 360 ÷ 0,9 = 400 yanlış, 360 ÷ 0,6 = 600 doğru - Tuzaklar: 120 ÷ 540 ≈ 0,22 ve 120 ÷ 1000 = 0,12 neden yanlış; götürücü arteriyol iki kılcalda zıt etki yapar; sodyumda birim tuzağı; klirens bir hacim hızıdır Bölümler: 0:00 Filtrasyon Fraksiyonu Kaçtır? 0:35 Kaynak: Ayar ve Ölçme 1:26 Glomerülotübüler Denge ve Kılcal Kuvvetler 2:39 Basınç Natriürezi ve Sempatik Sistem 3:33 Hormonlar: Tablo 28-3 5:04 Klirens: Tanım ve Belirteçler 6:06 Hasta Dosyası: Verilenler ve Dört Adım 7:07 Adım 1: İnülin ve Kreatinin 8:20 Adım 2: PAH, RPF, RBF, FF 9:25 Adım 3: Sodyum Dengesi ve Klirens Oranı 10:43 Adım 4a: Glomerülotübüler Denge 11:43 Adım 4b: Peritübüler Kuvvetler 13:15 Varyant: GFR Düşerse, Böbrek Hastaysa 14:40 Tuzaklar 15:27 Özet 15:59 Kural Önceki ders: Fizyoloji #31 | Böbrek Tübüllerinde Geriemilim ve Sekresyon. Sonraki ders: Fizyoloji #33 | İdrarın Yoğunlaştırılması ve Seyreltilmesi. Kaynak kitap: John E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 28 ikinci parça, basılı s. 359–369 (PDF s. 349–359): tübül geri alımının düzenlenmesi ve klirens yöntemleri. Türkçe terimler: Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji, 13. baskı. Tanımlar ve kitap örnekleri kitaptan alındı; şekiller ve çözümlü hasta dosyası özgündür, dosyadaki sayılar öğretim için seçilmiştir. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda tanı, tedavi, ilaç ya da doz önerisi yoktur; hastalık adları yalnız hormonların etkisini tanıtmak için geçer, örnekteki sayılar öğretim için hazırlanmıştır. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Fizyoloji serisinin 32. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.