Fizyoloji #35 | Potasyum, Kalsiyum, Fosfat ve Magnezyumun Böbrekte Düzenlenmesi

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sebze ve meyveden zengin bir öğünle 40 mEq potasyum alındı. Hepsi 14 litrelik hücre dışı sıvıda kalsaydı plazma potasyumu ne kadar artardı, vücut bunu nasıl önler? Çoğu hızla hücre içine mi girer, artış zararsız mı kalır, yoksa fazlası dışkıyla mı atılır? Cevap, potasyumun iki savunma hattında: önce hücreler fazlayı içeri alır, sonra böbrek distal tübül ve toplayıcı kanalda salgıyla atar. Önce potasyumun hücre içi ve dışı dağılımını, onu hücreye sokan ve çıkaran etkenleri kuruyoruz. Sonra tek bir dosyayı sayfa sayfa çözüyoruz: süzülen yük segment segment, esas hücrede salgı, aldosteron geri beslemesi, öğün yükü. Ardından kalsiyum ve paratiroid hormonu, kalsiyumun süzülen yükü, fosfat taşması ve magnezyum; en sonda da düzenlemenin proksimal tübülde olduğu tuzağı. Bu derste: - Hücre dışı potasyum 4,2 ± 0,3 mEq/L; 3–4 mEq/L artış ritim bozukluğuna ve kalp durmasına yol açabilir; vücut potasyumunun yaklaşık %98'i hücre içinde - Dağılım: 28 L × 140 = 3920 mEq hücre içinde, 4,2 × 14 = 58,8 (yaklaşık 59) mEq hücre dışında; 3920 + 59 = 3979, 59 ÷ 3979 ≈ 0,015 (%1,5); günlük alım 100 = idrar 92 + dışkı 8 - Potasyumu hücreye sokanlar (insülin, aldosteron, beta-2 uyarısı, alkaloz) ve hücreden çıkaranlar (metabolik asidoz, hücre yıkımı, ağır egzersiz, ozmolarite artışı); Conn sendromu, Addison hastalığı, propranolol - Süzülen yük: 180 × 4,2 = 756 mEq/gün; proksimal tübül 756 × 0,65 = 491,4, Henle kulpu 756 × 0,27 = 204,12; 491 + 204 = 695, 756 − 695 = 61 (yaklaşık %8); 100 − 8 = 92, 92 ÷ 756 ≈ 0,12; fark distal salgıyla kapanır - Esas hücrede salgı iki adımda: kan tarafındaki sodyum-potasyum pompası hücre içi potasyumu yükseltir, tübül zarındaki dış medulla potasyum kanalı ve büyük iletkenlikli potasyum kanalından pasif yayılma; epitel sodyum kanalı; A tipi ara hücre geri alır, B tipi salgılar - Salgıyı artıran üç etken: plazma potasyumu, aldosteron ve distal akış hızı; akut asidoz azaltır; potasyumun dört yolu ve 4,1 eşiği - Aldosteron–potasyum geri beslemesi: yaklaşık 3 mEq/L artış aldosteronu normalin on katına çıkarır; alım artınca 4,3 − 4,2 = 0,1, aldosteron engelliyken 4,7 − 3,8 = 0,9, 0,9 ÷ 0,1 = 9 kat; Addison ve primer aldosteronizm - Akış hızı (yıkama, büyük iletkenlikli kanal), yüksek sodyum alımında aldosteron düşüşü ile akış artışının birbirini dengelemesi; akut asidoz, alkaloz ve kronik asidoz - Öğün yükü: 40 ÷ 14 ≈ 2,86 (yaklaşık 2,9), 4,2 + 2,9 = 7,1 mEq/L; hücre içinde 40 ÷ 28 ≈ 1,43, 140 + 1,43 = 141,43 (yaklaşık %1); kancanın cevabı A - Kalsiyum: plazma 2,4 mEq/L; %99 kemik, %1 hücre içi, %0,1 hücre dışı; alım 1000, dışkı 900 mg/gün; paratiroid hormonunun üç etkisi (kemik, D vitamini üzerinden bağırsak, böbrek) - Varyant 1, kalsiyumun süzülen yükü: toplam 5 mEq/L, %50 iyonize + %10 kompleks = %60 süzülebilir; 5 × 0,6 = 3, 180 × 3 = 540, 540 × 0,99 = 534,6, 540 − 534,6 = 5,4 mEq/gün; proksimal %65, kulp %25–30, distal %4–9; proksimal geri alım paratiroid hormonundan bağımsız - Varyant 2, fosfat taşması: taşıma üst sınırı yaklaşık 0,1 mmol/dk; 0,125 × 0,8 = 0,1; 0,125 × 1 = 0,125; 0,125 − 0,1 = 0,025 mmol/dk idrara; paratiroid hormonu fosfat atılımını artırır; magnezyum: yarısından çoğu kemikte, alım 250–300 mg/gün, 300 ÷ 2 = 150, atılım 125–150 mg/gün; kulp %65, proksimal %25 - Tuzak: günlük düzenleme proksimal tübülde değil; alım 200 olunca 200 − 8 = 192, 92 − 61 = 31, 192 − 61 = 131, 131 − 31 = 100 fazladan potasyum salgıyla atılır; asidozun yönü; alkalozda tetani Bölümler: 0:00 Bir öğün potasyum nereye gider? 0:43 Kaynak: dört iyonun böbrekte düzenlenmesi 1:28 Dosya 1: potasyumun hücre içi ve dışı dağılımı 2:48 Potasyumu hücreye sokan ve çıkaranlar 3:46 Dosya 2: süzülen potasyum, segment segment 5:23 Model: esas hücrede potasyum salgısı 6:27 Salgıyı düzenleyen etkenler 7:12 Dosya 3: aldosteron–potasyum geri beslemesi 8:44 Akış hızı, sodyum alımı ve asit-baz 9:43 Dosya 4: öğün yükü ve cevap 10:59 Kalsiyum ve paratiroid hormonu 11:56 Varyant 1: kalsiyumun süzülen yükü 13:22 Varyant 2: fosfat taşması ve magnezyum 15:17 Tuzak: düzenleme proksimalde değil 16:33 Özet 17:00 Kural Önceki ders: Fizyoloji #34 | Ozmolarite ve Sodyum Derişiminin Kontrolü. Sonraki ders: Fizyoloji #36 | Kan Hacmi ve Hücre Dışı Sıvı Hacminin Böbrekle Kontrolü. Kaynak kitap: John E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 13. baskı (Elsevier, 2016), Bölüm 30 ilk parça, basılı s. 389–398: potasyum, kalsiyum, fosfat ve magnezyumun böbrekte düzenlenmesi. Türkçe terimler: Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji, 13. baskı. Tanımlar, kitap grafikleri ve sayısal değerler kitaptan alındı; şekiller ve çözümlü dosya özgündür. Bu video eğitim amaçlıdır, tıbbi tavsiye değildir. Videoda tanı, tedavi, ilaç ya da beslenme önerisi yoktur; hastalık ve ilaç adları yalnız fizyolojik mekanizmayı tanıtmak için geçer, örnekteki sayılar öğretim için hazırlanmıştır. Tıp ve sağlık bilimleri öğrencileri için Fizyoloji serisinin 35. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.