Teknik Çizim #19 | Vida ve Bağlantı Elemanları: Vida Notu, Vida Simgesi, Cıvata ve Somun

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

Sınavda şöyle bir soru geliyor: M16×2 cıvata ve somunda diş dibi çapını, matkap çapını ve anahtar ağzını bulun, cıvata boyunu seçin; sonra bağlantıyı doğru simgeyle çizin. Açılıştaki 3D animasyonda iki M12 cıvatayı kumpas aynı ölçüyor, ama ince somun kaba cıvatada yarım turda sıkışıyor. Neden? Çap aynı, hatve farklı: 1,75 ve 1,25. Çizimde bunu tek bir not ve tek bir simge söyler. Bu derste: - Mantık: vida, silindire sarılmış bir rampadır. Hatve komşu iki diş arası, ilerleme bir turda alınan yoldur (tek ağızda ikisi eşittir). Çizimde sarmal çizilmez: kalın çizgi diş üstüne, ince çizgi diş dibine gider. - Terimler: dış ve iç vida, anma (dış) çapı, diş dibi çapı, hatve, diş üstü ve diş dibi, diş açısı. Metrik profil (ISO 68-1) 60° diş açısına sahiptir; kaba ve ince iki tercih serisi vardır (ISO 261). Vida aksi yazılmadıkça sağdır, sol vida LH ile belirtilir. - Metrik vida notu: M, çap, ×, hatve ve tolerans sınıfı (ISO 965-1). M16×2-6H/6g'de M metrik profili, 16 anma çapını, 2 hatveyi gösterir; büyük harf (6H) iç vidanın, küçük harf (6g) dış vidanın sınıfıdır. Kaba seride hatve yazılmaz: M12 kaba, M12×1,25 ince seridir. - Vida simgesi (ISO 6410-1): dış vidada dış çap kalın, diş dibi ince sürekli çizgidir; vida sonu kalın çizgiyle kapanır; uç görünüşte kalın tam daire ile ince 3/4 daire görülür. İç vidada delik kalın, dış çap ince çizilir. Kitapta (ANSI) diş dibi kesik çizgiyle de gösterilir; ISO'da ince sürekli çizgi kullanılır. - Montaj kesitinde dış vida iç vidanın önünü örter; tarama kalın çizgiye kadar gelir. Cıvata, somun ve saplama kesilmez, taranmaz. Kör delikte matkap ucu 120° koni bırakır. - Bağlantı elemanları (ISO 4014, 4017, 4032, 2338, 773): cıvata geçiş deliğinden geçip somunla sıkılır; bağlantı vidası parçanın vida deliğine girer; saplamanın iki ucu vidalıdır. Altı köşe baş ve somun oranları: anahtar ağzı yaklaşık 1,5 d, baş yüksekliği yaklaşık 2/3 d, somun yüksekliği yaklaşık 7/8 d, vida boyu 2 d + 6 mm. Kilit somunu, kopilya, kama ve pim yalnız tanıtılır. - Klasik yanlış: M16 ise matkap 16 sanmak; doğrusu d − P = 14. İkinci yanlış: montajda iç vidayı dış vidanın önüne çizmek. - Örnek 1 (20 ve 30 mm çelik levha, M16×2-6H/6g cıvata ve somun): (a) notu oku; (b) diş dibi çapı 16 − 1,227 × 2 = 13,546, diş derinliği 2,454 / 2 = 1,227; matkap 16 − 2 = 14 (13,835 ile 14,210 arasında); (c) anahtar ağzı 1,5 × 16 = 24, somun yüksekliği 7/8 × 16 = 14 (tablo 14,8), baş 2/3 × 16 ≈ 10,7 (tablo 10); (d) boy: 20 + 30 = 50, 50 + 14,8 = 64,8, uç en az iki hatve çıkmalı 2 × 2 = 4, 64,8 + 4 = 68,8, standart boy 70; vida boyu 2 × 16 + 6 = 38, vidasız kısım 70 − 38 = 32, levha kalınlığı 50'den kısa olduğundan vida sonu deliğin içinde; uç çıkıntısı 70 − 64,8 = 5,2; (e) simgeyle çizim: levhalar ters taramalı, cıvata ve somun taranmaz. - Örnek 2 (M12 ve M12×1,25 iki vida deliği): kaba hatve 1,75, ince 1,25, fark 1,75 − 1,25 = 0,5; matkaplar 12 − 1,75 = 10,25 ve standart 10,2, 12 − 1,25 = 10,75 ve standart 10,8; ince dişin deliği daha büyük, dişi daha sığdır; dört şıklı montaj kesitinden doğrusu B (dış vida önde, vida taranmaz, tarama kalın çizgiye kadar); kör delikte diş boyu 15 + 2 × 1,75 = 18,5, delik 24. Bölümler: 0:00 Bugünün Sorusu: Aynı Çap, Farklı Hatve 0:38 Kitap ve Kapsam Haritası 0:53 Mantık: Vida Bir Rampadır 1:20 Profil, Sağ ve Sol Vida 1:41 Tek ve Çok Ağızlı Vida 1:59 Metrik Vida Notu 2:26 Vida Simgesi: Kalın Üst, İnce Dip 2:59 Montajda Vida 3:10 Cıvata, Bağlantı Vidası, Saplama 3:35 Kilit Somunu, Pim, Kama 3:56 Klasik Yanlış: Matkap Vida Çapı Kadar 4:12 Örnek 1: Cıvata ve Somunla Bağlantı 4:42 (a) Notu Oku 5:07 (b) Diş Dibi Çapı 5:39 (b) Matkap Çapı 6:01 (c) Anahtar Ağzı, Somun, Baş 6:32 (d) Cıvata Boyu 7:03 (d) Vida Boyu ve Çıkıntı 7:32 (e) Simgeyle Çizim 8:08 Örnek 2: İki Delik, İki Not 8:26 (a) Kaba ve İnce Hatve 8:45 (a) Matkaplar 9:07 (b) Dört Çizimden Doğrusu 9:38 (b) Diş Boyu 9:57 Ne Yaptık? 10:20 Akılda Kalan Kural Bir sonraki derste imalat ve montaj resimlerine geçiyoruz. Kaynak kitap: F. E. Giesecke vd., Technical Drawing with Engineering Graphics, 15. baskı (Pearson, 2016), Bölüm 13 (§13.1–13.3, 13.5, 13.9–13.14, 13.20–13.21, s. 594–600, 604, 606–608, 610, 612–615, 617, 622). Kitap ABD (ANSI) standartlarıyla yazılıdır; derste Türkiye'de kullanılan TS EN ISO standartları adıyla anılır ve birinci açı izdüşümü esas alınır. Konu sırası ve kurallar kitaptan alındı; animasyon, figürler, örnekler ve sayılar özgündür. İnşaat Mühendisliği öğrencileri için Teknik Çizim serisinin 19. dersi.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.