Bilgisayar Mimarisi #22 | Programı Çevirmek: Derleyici, Assembler ve Bağlayıcı

Assembly Komut Yapıları ve Tasarımı

Eğitmen: Dr. Süleyman Burak ÇELİK

C kodunda tek bir satırı değiştirdiğinizde bütün projeyi baştan sona yeniden derlemek zorunda mısınız? Ve bir assembly dosyasında gördüğünüz 12 satır, işlemcinin çalıştıracağı 12 gerçek makine komutuna mı eşittir? Bu derste C kaynak kodunun derleyici, assembler ve bağlayıcı üzerinden yürütülebilir makine koduna (a.out) dönüşümünü adım adım kuruyor; sözde komut açılımını, sembol tablosunu, altı parçalı UNIX nesne dosyası yapısını ve üç özgün sınav sorusunu iki farklı yoldan sağlama yaparak çözüyoruz. Bu derste: 1. Çeviri hiyerarşisi (derleyici → assembler → bağlayıcı → yükleyici), kitap baskı modeli ve UNIX uzantıları (.c, .s, .o, .a, a.out) 2. Optimize edici derleyicinin rolü ve 1975 bellek kısıtından bugüne dönüşüm 3. Assembler: sözde komutların (li, mv, j) gerçek RISC-V komutlarına açılımı, sayı tabanları, sembol tablosu ve 6 parçalı nesne dosyası 4. Ayrı derlemenin (separate compilation) kütüphaneleri yeniden derlemeden hız kazandırması 5. Bağlayıcı (link editor): 3 adım ve RISC-V bellek yerleşimi (metin 0x0040 0000, statik veri 0x1000 0000) 6. Örnek 1: 12 satırlık assembly dosyasında sözde komut açılımı (2·0 + 5·1 + 2·2 + 3·1 = 12 komut = 48 B) ve satır ≠ komut tuzağı 7. Örnek 2: 10 komutluk metin akışında 0'dan başlayan indis kuralı (taban + 4·i) ile L1/L2/L3 sembol tablosu 8. Örnek 3: A ve B nesne dosyalarını bağlama, yürütülebilir boyutlar (0xE0 B metin, 0x28 B veri), jal (+0x70 / −0x94) ve 24(gp) yama hesapları Bölümler: 0:00 Tek Satır Değişince Tüm Proje Derlenir mi? 0:46 Kaynak Kitap ve Konu Kapsamı 1:07 Çeviri Hiyerarşisi, Derleyici ve UNIX Uzantıları 2:11 Assembler: Sözde Komutlar, Sembol Tablosu ve Nesne Dosyası 3:30 Örnek 1: Sözde Komut Açılımı Sorusu 4:17 Örnek 1: Gerçek Komut Sayımı ve Sağlama 5:53 Örnek 2: Sembol Tablosu Doldurma ve İndis Tuzağı 7:42 Bağlayıcı (Linker): 3 Adım ve Bellek Düzeni 8:38 Örnek 3: İki Nesne Dosyasını (A ve B) Bağlama ve Yama 11:14 Bu Derste Öğrendiklerimiz 11:57 Akılda Kalan Kural ve Sıradaki Konu Bir sonraki derste yükleyici (loader), dinamik bağlantılı kütüphaneler (.so / DLL) ve Java bytecode tarafının program başlatma akışını adım adım inceleyeceğiz. Kaynak kitap: David A. Patterson ve John L. Hennessy, Computer Organization and Design: The Hardware/Software Interface, RISC-V Edition, 1. baskı (2018, ISBN 9780128122754), §2.12 Translating and Starting a Program (ilk yarı: derleyici, assembler, bağlayıcı; PDF s. 254–263, Loader başlığı öncesi). Kavram ve konu sırası kaynak kitaptan izlenir; anlatım, şemalar ve sayısal örnekler özgündür. Kitaptan metin, şekil veya problem kopyalanmamıştır. Bilgisayar Mimarisi serisi. Ön koşul: RISC-V bellek komutları (ld, sd), dallanma komutları ve eşzamanlama. Hedef kitle: bilgisayar mühendisliği ve yazılım öğrencileri.

Bu videoyu izlemek için Premium üyelik gerekir.